Jedna od najznačajnijih osobina ove vlade bila je ta što se, po prvi put u historiji Izraela, jedna arapska stranka pridružila vladajućoj koaliciji. Uprkos svojoj vjersko-konzervativnoj orijentaciji, koja ju je razlikovala od drugih arapskih stranaka nacionalističke ili ljevičarske usmjerenosti, stranka Ra'am, predvođena Mansourom Abbasom, postala je jedan od ključnih aktera u historijskom pokušaju uklanjanja Netanyahua s vlasti.

Izrael izlazi na izbore 27. oktobra, i svi to već nazivaju okršajem između Benjamina Netanyahua i Gadija Eisenkota. U redu. Ali prava borba počinje tek nakon što se prebroje glasovi, kada započne koaliciona matematika i zemlja sazna ko zapravo dobija priliku da vlada.

Čini se da se politički proces koji se odvijao 2021. godine ponavlja. Nakon izbora u martu 2021. godine, koaliciona vlada od osam stranaka, formirana pod vodstvom Naftalija Bennetta i Yaira Lapida, uspjela je opstati otprilike godinu i po dana, no u historiju je ušla kao najliberalnija vlada koju je Izrael ikada imao.

Primarni cilj okupljanja osam stranaka — u rasponu od krajnje desnice do krajnje ljevice — bio je sprečavanje Netanyahua da ostane na vlasti.

Jedna od najznačajnijih osobina ove vlade bila je ta što se, po prvi put u historiji Izraela, jedna arapska stranka pridružila vladajućoj koaliciji. Uprkos svojoj vjersko-konzervativnoj orijentaciji, koja ju je razlikovala od drugih arapskih stranaka nacionalističke ili ljevičarske usmjerenosti, stranka Ra'am, predvođena Mansourom Abbasom, postala je jedan od ključnih aktera u historijskom pokušaju uklanjanja Netanyahua s vlasti.

Prema trenutnim anketama javnog mnijenja, očekuje se da će Mansour Abbas i njegova stranka Ra'am ponovo odigrati presudnu ulogu u formiranju protivnetanyahuovske vlade.

Osnovana nakon rata od 7. oktobra i predvođena bivšim načelnikom Generalštaba Gadijem Eisenkotom, stranka Yashar izronila je kao najjači izazivač Likudu.

Eisenkot je također služio kao vojni savjetnik Ehuda Baraka između 1999. i 2001. godine.

U pogledu svog cionističkog svjetonazora, Eisenkot se u svojoj biti ne razlikuje od Netanyahua.

Međutim, on se protivi Netanyahuovoj saradnji s ultraortodoksnim strankama i njihovoj politici oslobađanja ultraortodoksnih muškaraca od služenja vojnog roka. Njegova politička platforma poziva na to da se obaveza služenja vojnog roka uvede kako za ultraortodoksne muškarce, tako i za arapske građane. Njegov slogan naglašava promjenu ne samo vlade, već i cjelokupne političke putanje zemlje.

Definisao je četiri ključna principa kao elemente oko kojih nema pregovora za vladu pod njegovim vodstvom: osnivanje državne istražne komisije o događajima od 7. oktobra, uvođenje obaveznog vojnog roka za sve (uključujući ultraortodoksne muškarce i arapske građane), ograničavanje mandata premijera na dva mandata te osiguravanje stvarne nezavisnosti pravosuđa.

Jedina arapska stranka koja, čini se, ispunjava Eisenkotove uslove jeste Ra'am, predvođena Mansourom Abbasom. Prema Eisenkotovom planu, njegovi potencijalni koalicioni partneri uključivali bi Beyachad (politički savez povezan s Naftalijem Bennettom i Yairom Lapidom), Demokrate (pokret koji je formirao Yair Golan ujedinjenjem Radničke stranke i Meretza) te Yisrael Beiteinu, predvođen Avigdorom Liebermanom, kojeg u velikoj mjeri podržavaju Jevreji s ruskog govornog područja.

Međutim, formiranje vlade s ovim partnerima bilo bi teško bez podrške arapskih stranaka. Među arapskim političkim strankama, Hadash, Balad i Ta'al ističu se kao lijevo orijentisane formacije.

One izlaze na izbore pod zastavom „Zajedničke arapske liste“ i znatno su manje voljne za saradnju s izraelskom državom u odnosu na Ra'am. Ra'am, nasuprot tome, nastupa pod zastavom „Ujedinjene arapske liste“ i jedina je arapska politička formacija spremna prihvatiti Eisenkotove uslove.

Prema mišljenju Mansoura Abbasa, arapski građani mogu imati konkretnije koristi od državnih resursa učešćem u vlasti, posebno u oblastima kao što su stanovanje, infrastruktura i zdravstvena zaštita.

Iako druge arapske stranke smatraju Abbasov pristup oportunističkim, čini se da je Ra'am otvorio novu političku stazu za arapsko društvo dajući mu iskustvo u koalicionoj politici.

Pad ljevice i demografske promjene

Nijedna od stranaka s cionističkom ili ultraortodoksnom orijentacijom ne podržava uspostavljanje nezavisne palestinske države. Mirovni proces iz Osla je praktično mrtav. Na neki način, njegov krah povezan je i s padom izraelske ljevice, čije je političko postojanje postalo usko vezano za proces iz Osla.

Demokrate, koje trenutno predvodi Yair Golan, predstavljaju nasljednika Radničke stranke, koja je pomogla u uspostavljanju države i vladala Izraelom dugi niz godina. Prema anketama, ova stranka ima potencijal osvojiti deset ili jedanaest mjesta u Knessetu.

Demokrate se mogu opisati kao jedina politička formacija koja se protivi širenju naselja i podržava uspostavljanje palestinske države.

Ipak, može se tvrditi da bi uloga Mansoura Abbasa unutar arapskog društva u godinama koje dolaze mogla postati značajnija od uloge lijevog cionističkog pokreta, koji je tradicionalno podržavao normalizaciju i mirovni proces.

Do 1977. godine politička moć u Izraelu bila je uglavnom u rukama Aškenaza. Radnička stranka, koja je dominirala zemljom u tom periodu, vodila je diskriminatornu politiku prema rastućoj populaciji Mizraha i Sefarda koji su stizali u sukcesivnim valovima imigracije. Ova situacija se promijenila 1977. godine kada napravio savez Likud — čije je vodstvo također bilo pretežno aškenaško — s tim marginalizovanim zajednicama. Rezultat je bio pad tridesetogodišnje dominacije Radničke stranke.

Iako je izraelsku politiku tokom 1990-ih u velikoj mjeri obilježilo rivalstvo između Likuda i Radničke stranke, krajnja desnica sada se čini kao jasni politički pobjednik.

Ova promjena se može tumačiti i u demografskim okvirima, budući da su Aškenazi izgubili relativnu demografsku težinu u poređenju s rastućom populacijom Mizraha i Sefarda koji su u Izrael stigli u kasnijim valovima imigracije.

U međuvremenu, ultraortodoksne zajednice i jevrejski imigranti iz bivšeg Sovjetskog Saveza također su se u velikoj mjeri pozicionirali protiv ljevice. Ovi događaji izrodili su fundamentalno drugačiji Izrael, čija je politička transformacija još uvijek u toku.

Istovremeno se očekuje da će se arapska populacija, koja se trenutno procjenjuje na 2,2 miliona, u narednim godinama dodatno povećati. Ako ova rastuća populacija uspije da se organizuje oko zajedničke političke platforme i koherentne političke strategije, arapski građani bi potencijalno mogli slijediti putanju uporedivu s onom populacije Mizraha, koja je pomogla da se ravnoteža političke moći pomjeri od establišmenta kojim dominiraju Aškenazi.

Savezom s liberalnijim elementima izraelske ljevice, arapske političke snage mogle bi pomoći u sprečavanju daljeg kretanja Izraela prema političkoj provaliji. U tom pogledu, politička strategija koju vode Mansour Abbas i Ra'am bit će od znatne važnosti.

Smanjenje zapadne podrške

Također treba napomenuti da se zapadna podrška Izraelu postepeno smanjuje. Ujedinjeno Kraljevstvo, zajedno s mnogim evropskim zemljama, kao i Kanadom i Australijom, zauzelo je sve kritičnije stavove prema Izraelu.

U međuvremenu, politički turbulentne Sjedinjene Američke Države više nemaju uticajne strateške figure formata Henryja Kissingera i Zbigniewa Brzezinskog, od kojih su obojica bili jevrejski intelektualci istočnoevropskog porijekla. Jedna era je završena. Figure koje su nekada pomagale u oblikovanju izraelske politike na horizontu od trideset do četrdeset godina usklađujući je s američkim strateškim razmišljanjem više nisu prisutne.

U tom kontekstu, izraelska ljevica, koja je odigrala osnivačku ulogu u uspostavljanju države, treba razviti nove političke strategije i istražiti realističnije i dostižnije načine spašavanja zemlje od krajnje desnice i vjerskog fašizma.

Arapske političke snage, koje su sve više ulazile u koalicionu politiku i uspostavile se kao ključni akteri, među najperspektivnijim su potencijalnim partnerima u tom nastojanju.

Politički lideri koji danas oblikuju Izrael u velikoj mjeri pripadaju političkoj generaciji 1990-ih. Pa ipak, došli su do tačke u kojoj se čini da nisu u stanju definisati se izvan toga da li su protiv Netanyahua ili za Netanyahua.

Izraelska politika zaglibila je u uskim sporovima oko pitanja kao što su izuzeće ultraortodoksnih Jevreja od vojne službe, njihovo ograničeno učešće u radnoj snazi i tekući sudski postupci protiv Netanyahua. Netanyahu se pokazao posebno vještim u iskorištavanju ove političke pat-pozicije. Predstavljajući perspektivu rata protiv Hamasa, Hezbollaha i Irana kao navodno neophodno rješenje, on održava svoju vlast produžavanjem klime krize.

Prisilni nastavak improvizovane desničarsko-vjerske koalicije pod Netanyahuom, podržan onim što se može opisati kao politika iskonstruisanih kriza, ubrzava pad Izraela.

Veće učešće Arapa u upravljanju Izraelom moglo bi također pomoći ljevici da povrati dio izgubljene snage pružajući joj nove političke partnere.

Oživljavanje mirovnih procesa iz Madrida i Osla, omogućavanje Palestini da postigne nezavisnost i smanjenje tenzija između sekularnih i ultraortodoksnih zajednica unutar Izraela — sve to zahtijeva potpuno nove političke saveze, formacije, ideje, pa čak i ideologije unutar izraelske politike.

Sastav koalicije protiv Netanyahua koja bi mogla izroniti nakon predstojećih izbora, izgledi za drugi eksperiment arapskog učešća kao koalicionog partnera i način na koji jevrejske političke snage odgovaraju na ovaj potencijalni aranžman — sve će to odigrati odlučujuću ulogu u određivanju budućnosti Izraela.