Posljednju pripremnu utakmicu za Svjetsko prvenstvo odigraće večeras u Saint Louisu Bosna i Hercegovina i Panama, dvije reprezentacije kojima je ovo drugi nastup na SP-u u povijesti. Šta znamo o državi Panami?

Panama je fascinantna zemlja koja bukvalno i metaforički spaja svjetove. Smještena na uskom kopnenom mostu koji spaja Sjevernu i Južnu Ameriku, ona je istovremeno i tačka gdje se susreću Atlantski i Tihi okean. Zbog svog jedinstvenog geografskog položaja, Panama je stoljećima funkcionisala kao globalna raskrsnica, što je duboko oblikovalo njenu ekonomiju, kulturu i društvo.

Ono po čemu je Panama poznata jeste Panamski kanal. Otvoren 1914. godine, Panamski kanal je jedno od najvećih inženjerskih čuda u historiji čovječanstva. Dug je oko 82 kilometra i presijeca Panamski prevlaku, omogućavajući brodovima da izbjegnu opasan i dug put oko rta Horn na dnu Južne Amerike.

Kanal koristi sistem prevodnica (ustava) koje podižu brodove na nivo jezera Gatun (26 metara iznad nivoa mora) i zatim ih ponovo spuštaju.

Kanalom prolazi oko 5-6% ukupne svjetske pomorske trgovine. Nakon što je 1999. godine zvanično prešao iz ruku SAD-a pod potpunu kontrolu Paname, prihodi od kanala postali su glavni pokretač domaćeg razvoja. Godine 2016. završen je i projekat proširenja, čime je omogućen prolazak gigantskih “Neo-Panamax” brodova.

Ekonomija Paname je jedna od najstabilnijih i najbrže rastućih u Latinskoj Americi, a zvanična valuta je balboa, koja je fiksno vezana za američki dolar (američki dolari se koriste kao primarni papirni novac).

Impresivni glavni grad

Glavni grad, Panama City, prepoznatljiv je po impresivnom “skylineu” sa modernim staklenim neboderima, luksuznim hotelima i moćnim bankarskim sektorom. Ekonomija se najviše oslanja na usluge, logistiku, pomorski saobraćaj i status Paname kao slobodne zone trgovine (Zona Libre de Colón je druga najveća na svijetu).

Iza blještave fasade glavnog grada krije se oštar društveni kontrast. Panama pati od visoke stope ekonomske nejednakosti. Dok urbana elita živi kosmopolitskim životom, ruralni dijelovi zemlje i autohtone (indijanske) zajednice u regijama poput Dariéna i Guna Yale često žive u siromaštvu, sa otežanim pristupom obrazovanju i modernom zdravstvu.

Panama je predsjednička demokratska republika. Politička scena je kroz historiju bila burna – najznačajniji preokret dogodio se krajem 1989. godine kada su Sjedinjene Američke Države izvršile vojnu invaziju kako bi svrgnule vojnog diktatora i šefa države Manuela Noriegu, kojeg su optužile da je umiješan u trgovinu drogom.

Nakon obnove demokratije, Panama je postigla političku stabilnost sa redovnim, mirnim smjenama vlasti. Danas su ključne političke teme borba protiv korupcije (koja je ponovo došla u globalni fokus nakon afere Panama Papers 2016. godine sa ofšor računima), održavanje ekološkog balansa (naročito zbog nedostatka vode koji utiče na rad kanala) i upravljanje migrantskim pritiskom kroz opasnu prašumu Darién na granici sa Kolumbijom.

Život u Panami je mješavina karipskog opuštenog ritma, španskog kolonijalnog nasljeđa i snažnog uticaja američke kulture.

Većina stanovnika su mestici (mješavina evropskog i domorodačkog porijekla), ali zemlja ima i značajne afro-karipske, kineske i indijske zajednice, što Panamu čini pravim kulturnim loncem.

Panama je jedno od rodnih mjesta regetona (reggae en español), zahvaljujući afro-panamskim muzičarima koji su prilagodili jamajčanski rege. Pored toga, izuzetno su popularne salsa i tradicionalna muzika típico (ili pindín).

Panama je specifična po tome što njene autohtone grupe, poput naroda Guna (Kuna) i Emberá, imaju visok stepen autonomije (njihove teritorije se zovu comarcas). Narod Guna je svjetski poznat po molama – živopisnim, ručno rađenim tekstilnim umjetninama sa geometrijskim i prirodnim motivima.

Iako je u većem dijelu Latinske Amerike fudbal neprikosnoveni vladar, Panama ima dvije sportske strasti. Pod uticajem dugogodišnjeg američkog prisustva tokom izgradnje i upravljanja kanalom, bejzbol je postao nacionalni sport Paname. Država redovno daje vrhunske igrače za američku MLB ligu.

Bejzbol, fudbal i regeton

Posljednjih decenija fudbal ubrzano sustiže bejzbol po popularnosti. Historijski trenutak za zemlju bio je plasman reprezentacije Paname (popularni Los Canaleros) na Svjetsko prvenstvo u Rusiji 2018. godine, što je izazvalo opštenarodno slavlje. Panama će igrati i na predstojećem Svjetskom prvenstvu u fudbalu i to u grupi sa Hrvatskom, Engleskom i Ganom.

Neka od najvećih imena koja su proslavila Panamu širom svijeta dolaze upravo iz svijeta sporta i muzike.

Mariano Rivera je legendarni igrač bejzbola (pitcher) za New York Yankees. Smatra se najboljim “closerom” u historiji ovog sporta i prvi je igrač u historiji koji je jednoglasno primljen u bejzbolsku kuću slavnih (Hall of Fame).

Roberto Durán (“Manos de Piedra”/Kamene ruke) jedan je od najvećih boksera svih vremena. Dominirao je u nekoliko težinskih kategorija tokom četiri decenije (od 1970-ih do 2000-ih) i postao je istinski nacionalni heroj i simbol panamskog prkosa.

Rubén Blades je svjetski poznat pjevač salse, kompozitor, glumac (gledali ste ga možda u seriji Fear the Walking Dead) i političar. Dobitnik je brojnih Grammy nagrada, a njegove pjesme često imaju duboku političku i socijalnu tematiku. Čak se kandidovao za predsjednika Paname 1994. godine, a kasnije je služio kao ministar turizma.

Justo Villar/Sech je trenutno jedno od najvećih imena urbanog latino zvuka (regetona) na globalnoj sceni.

Panama je, ukratko, zemlja nevjerovatnih kontrasta – mjesto gdje u istom danu možete šetati kroz ultramodernu četvrt punu banaka, posjetiti šarmantni kolonijalni stari grad (Casco Viejo), gledati kako mamutski brod prolazi kroz džunglu, i završiti dan na plaži pacifičke ili karipske obale.

* Uz korištenje AI