Novo arheološko istraživanje otkriva da masovna grobnica stara oko 2.800 godina u Gomolavi u Srbiji nije bila posljedica epidemije, kako se decenijama vjerovalo, nego brutalnog masakra. Naučnici su utvrdili da su među 77 ubijenih većinu činili žene i djeca, što predstavlja jedan od najranijih dokaza organiziranog nasilja takve vrste u evropskom željeznom dobu. Otkriće baca novo svjetlo na sukobe, borbu za moć i društvene promjene koje su potresale prahistorijsku Evropu

Prije nekoliko decenija arheolozi su na lokalitetu Gomolava u Srbiji otkrili veliku zajedničku grobnicu iz devetog stoljeća prije nove ere. U jami je bilo 77 tijela, složenih jedno preko drugog, a među njima je bio neobično velik broj žena i djece. Kako tada nije bilo jasnih tragova o uzroku smrti, istraživači su pretpostavili da je riječ o epidemiji koja je najviše pogodila najslabije članove zajednice. Nova naučna analiza sada pokazuje da ta pretpostavka nije bila tačna.

Međunarodni tim istraživača sa univerziteta u Edinburghu, Dublinu i Kopenhagenu utvrdio je da su ti ljudi zapravo ubijeni u selektivnom masakru. Tragovi udaraca i uboda pronađeni na kostima svjedoče o nasilnoj smrti, što ovaj slučaj čini jednim od najranijih i najjasnijih dokaza organiziranog nasilja nad ženama i djecom u evropskom ranom željeznom dobu. Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu Nature Human Behaviour i otvaraju nova pitanja o političkim i društvenim sukobima tog vremena.

Naučnici su koristili niz savremenih metoda, uključujući analizu DNK, istraživanje kolagena i zubne cakline, kao i detaljnu bioarheološku analizu kostiju u potrazi za tragovima trauma i povreda. Rezultati su pokazali da je među žrtvama bilo čak četrdesetoro djece starosti između jedne i dvanaest godina, jedanaest adolescenata i dvadeset četiri odrasle osobe. Većina maloljetnih bila su djevojčice, dok je jedina pronađena beba bila muškog spola.

Biomolekularna analiza dijela kostura otkrila je i druge zanimljive podatke. Žrtve su imale različitu prehranu i dolazile su iz različitih sredina, što sugerira da nisu bile blisko povezane niti su dugo živjele u istoj zajednici. To upućuje na složeniji društveni kontekst i moguće sukobe između različitih grupa.

Zanimljivo je i da sama grobnica pokazuje tragove pažljivo organiziranog ukopa. Za razliku od mnogih drugih masovnih grobnica iz tog perioda, u ovom slučaju je očigledno uloženo vrijeme i trud u pripremu mjesta. Grob je smješten na zaštićenoj lokaciji, a uz tijela su pronađeni lični predmeti, bronzani nakit, keramičke posude za piće te kosti između pedeset i stotinu životinja. Neke od životinja su očigledno bile žrtvovane ili raskomadane tokom pogrebnog obreda. Na dnu jame pronađeni su i ostaci teleta, dok su na vrhu grobnice otkrivene razbijene žrvnje i tragovi spaljenog sjemenja.

Takav način ukopa ukazuje da je zajednica posvetila posebnu pažnju ceremoniji sjećanja prije nego što je grobnica zatrpana zemljom i kamenjem. Istraživači smatraju da je time stvoren prostor za kolektivno pamćenje događaja i obilježavanje tragedije.

Masakr se dogodio u periodu velikih promjena u Evropi ranog željeznog doba, kada su zajednice postajale manje pokretne i počinjale formirati nova, zatvorenija naselja. Istovremeno su se ponovo naseljavali stari brežuljci iz bronzanog doba i gradile velike utvrde. U takvom nestabilnom okruženju sukobi oko teritorije, resursa i političke moći vjerovatno su postajali sve češći.

Veliki broj žena i djece među žrtvama posebno je neobičan za evropsku prapovijest i daje novu dimenziju razumijevanju nasilja u tom periodu. Prema mišljenju istraživača, riječ je vjerovatno o ciljanom ubijanju u okviru šireg i sistemskog sukoba koji je zahvatio više naselja.

„Brutalna ubistva i kasnije obilježavanje tog događaja mogu se tumačiti kao snažan pokušaj uspostavljanja ravnoteže moći i potvrde kontrole nad zemljom i resursima“, objašnjava Linda Fibiger sa Univerziteta u Edinburghu. „Ovo istraživanje baca novo svjetlo na selektivna ubistva po spolu i starosti kao način masovnog nasilja i demonstracije moći u prahistorijskoj Evropi.“

Sličan zaključak iznosi i Barry Molloy sa University Collegea u Dublinu, koji ističe da savremene metode omogućavaju mnogo potpuniju rekonstrukciju događaja nego ranije. „Kombiniranjem novih analiza koje nisu postojale kada je grobnica prvobitno istražena sada možemo govoriti ne samo o njihovoj nasilnoj smrti nego i o okolnostima koje su do nje dovele“, kaže Molloy.

Prema njegovim riječima, činjenica da su žrtve sahranjene na naseljeničkom humku u Gomolavi pretvorila je to mjesto u trajni spomenik koji je njihova zajednica dugo mogla gledati i pamtiti.

IZVOR: ABC