Iako većina klanjača češće klanja danas na serdžadama, i to najčešće industrijski proizvedenim, postećija je organski proizvod, kao i kožica, iako se na obama ostvaruje veza između roba i Rabba
U životu prosječnog vjerujećeg čovjeka islamske vjere jedan predmet kao i leksika koja se odnosi na taj predmet čine bitan sadržaj svakodnevnog života. Riječ je o materijalu koji se koristi u svrhu prekrivanja podnožnog prostora po kojemu se hoda i gazi, i koji služi za obavljanje namaza, odnosno klanjanja, budući da je jedan od uvjeta za valjanost ovog ibadeta i taj da je čisto, između ostalih šartova, i mjesto gdje se klanja odnosno obavlja namaz.
Za taj predmet u bosanskom jeziku postoji nekoliko leksičkih jednica i njihovih mogućih varijacija: serdžada ili sedžada, postećija ili postekija, kožica te eventualno klanjaćica.
Serdžada, s varijacijom sedžada, arapskog je porijekla i izvedena je iz korijena iz kojeg se izvodi i riječ sedžda, što se kod nas u nekim prilikama prevodi kao “padanje ničice”, mada u nekim narodnim govorima ima i izraz nice za ničice, odnosno što je sastavni dio namaza koji se odnosi na spuštanja lica, tačnije čela i nosa, na tlo pred uzvišenošću Božijeg Bića. Samim tim, sedžada ili serdžada jeste mjesto ili prostirka na kojoj se obavlja sedžda.
Vezano za samu etimologiju, valja istaći da je “pravilniji” oblik sedžada u odnosu na rasprostranjeniji i nekim skrovitim putevima ustanovljenim izrazom serdžada. U svakom slučaju, serdžada ili sedžada najčešće je lijepo izvezena tkanina u formi svojevrsne prostirke kojom se šarama, bojama, neinsanskim ilustracijama i drugim likovnim izrazima upućuje na simboličku vezu s nekim aspektima islamskoga naukovanja.
Postećija, s varijacijom postekija (uz rjeđe pustećija i pustekija), perzijskog je porijekla i u bosanski je došla preko osmanskoturskog jezika, označavajući, poput serdžade, prostirku na kojoj se obavlja namaz. Etimologija riječi dovodi se u vezu s perzijskim korijenom pūst (Škaljić) – što označava ovčiju kožu s koje nije podšišana vuna. U bošnjačkoj tradiciji proces štavljenja ovčije kože za izradu postećije vezana je za ljepše i veće ovčije kurbane, što je svakako etno-kulturalni fenomen.
Budući da se od domaćih životinjskih koža mogu praviti štavljene prostirke, nije uobičajeno postećijom zvati kozije ili eventualno goveđe štavljene kože; štaviše, goveđe se, pa i kozije, rijetko koriste u namaske svrhe. Iako je namjena ista – vezana za svojevrsnu prostirku za obavljanje namaza, između izraza serdžada ili sedžada na jednoj i postećije ili postekije na drugoj strani, postoji jasna razlika. Postećija je dominantno ovčija kožica, dok je sedžada tkana ili industrijski obrađena tkanina, danas najčešće proizvedena u Kini.
U bosanskoj jezičkoj praksi, pored spomenutih izraza, javlja se i izraz kožica, koji je vjerovatno neki semantički i upotrebni kalk u odnosu na postećiju, jer podrazumijeva leksičku zamjenu koja se iskazuje deminutivnim izrazom lekseme koža, tj. kožica. U tom smislu, zanimljiv je i jedan izraz kojim se iskazuje istaknuti stav pojedinca spram pojave oblika pobožnosti: “ne silaziti s kožice”, s rjeđom varijacijom “ne silaziti s postećije”, koja često može imati suprotstavljeno značenje u odnosu na očekivano ili iskazano (biva: “ne silazi s kožice, a ovamo stalno nekoga bihuzuri”).
U novije vrijeme, kao opća metonimijska zamjena za navedene izraze, u bosanskom slengu javlja se i izraz klanjačica, označavajući spomenute prostirke na kojima se obavlja namaz, bez obzira na njihovo porijeklo, izgled, upotrebu i sl. Istina, može se govoriti i u određenom normativnom sporenju s obzirom na to da osnovno značenje klanjačice podrazumijeva žensku osobu koja klanja tj. obavlja namaz. No, kako jezik ima širok spektar distribucije oblika i značenja, ovaj oblik može se prihvatiti, s napomenom da izraz klanjaćica predstavlja savremeni i specijalizirani široki ženski odjevni predmet s ušivenom mahramom, platnom do članaka i dugim rukavima.
Iako većina klanjača češće klanja danas na serdžadama, i to najčešće industrijski proizvedenim, postećija je organski proizvod, kao i kožica, iako se na obama ostvaruje veza između roba i Rabba.
Alen Kalajdžija diplomirao je 2002. godine na Odsjeku za bosanski, hrvatski i srpski jezik i književnost naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, gdje je magistrirao 2007, a doktorirao 2012. godine. Predavao je kratko u osnovnoj i srednjoj školi, a imao je više angažmana u nastavi bosanskog jezika na univerzitetima u Bosni i Hercegovini i inostranstvu. Objavio je četiri naučne monografije iz oblasti lingvističke bosnistike te zbirku kratkih priča. Uz više od 80 naučnih i stručnih radova te petnaestak kulturalnih kolumni objavio je približno 300 naučnopopularnih pojedinačno koncipiranih jezičkih savjeta o bosanskom jeziku. Na mjestu direktora Instituta za jezik Univerziteta u Sarajevu proveo je dva mandata (2013–2021). Trenutno u Institutu ima izbor u zvanje naučnog savjetnika.
