Tokom propalestinskih protesta, koji su održani širom zemlje, demonstranti su pazili da ne vrijeđaju jevrejsku zajednicu. Zabranjene su parole mržnje, a marševi nisu prolazili pored sinagoga. Kada su se ipak pojavili antisemitski grafiti na zidu Jevrejskog muzeja, jedna žena s hidžabom ih je sama uklonila, čin koji najbolje simbolizira duh Sarajeva

U zemlji poznatoj po stoljetnom suživotu religija, odnosi između Jevreja i muslimana u Bosni i Hercegovini ostaju primjer međusobnog poštovanja i solidarnosti, čak i u vremenu kada globalne tenzije, posebno one izazvane ratom u Gazi, prijete da naruše takvu ravnotežu.

Jevreji u Bosni i Hercegovini žive više od pet stotina godina, od dolaska sefardskih Jevreja prognanih iz Španije i Portugala krajem 15. stoljeća. U Sarajevu, gradu u kojem crkve, džamije i sinagoge stoje gotovo jedna do druge, i danas se osjeća duh tog višestoljetnog suživota. Najstarija sinagoga, izgrađena 1581. godine, danas je Jevrejski muzej, dok aškenaska sinagoga iz 1902. ostaje aktivno mjesto molitve.

Prije Drugog svjetskog rata svaki peti Sarajlija bio je Jevrej. Tokom nacističke okupacije, 85 posto zajednice je nestalo u Holokaustu, a mnogi od preživjelih otišli su nakon rata u Izrael. Danas u BiH živi oko 700 Jevreja, uglavnom u Sarajevu, a njihov položaj, prema riječima Vladimira Andrlea iz Jevrejske zajednice, ostaje siguran i bez policijske zaštite koja je uobičajena u zapadnoevropskim gradovima.

Andrle, predsjednik organizacije La Benevolencija, kaže da ni nakon sedmog oktobra 2023. godine nije doživio uvrede ili prijetnje. „Antisemitizam se pojavio na društvenim mrežama, ali ne i na ulici. Ljudi u Sarajevu znaju razliku između politike Izraela i svojih komšija Jevreja“, naglašava on u razgovoru za Deutsche Welle.

Ta se svijest ogleda i u simboličnim gestama. Pet dana nakon napada Hamasa, reisu-l-ulema Husein Kavazović i Jakob Finci, predsjednik Jevrejske zajednice, popili su zajedničku kafu i osudili svako nasilje nad civilima. Bila je to jasna poruka, u BiH zajedništvo ostaje važnije od podjela.

Tokom propalestinskih protesta, koji su održani širom zemlje, demonstranti su pazili da ne vrijeđaju jevrejsku zajednicu. Zabranjene su parole mržnje, a marševi nisu prolazili pored sinagoga. Kada su se ipak pojavili antisemitski grafiti na zidu Jevrejskog muzeja, jedna žena s hidžabom ih je sama uklonila, čin koji najbolje simbolizira duh Sarajeva.

Ovakvi primjeri nisu slučajni. Tokom opsade Sarajeva 1990-ih, upravo je La Benevolencija spasila stotine života, izdajući lažne dokumente kojima su muslimani Bošnjaci mogli napustiti grad. Oko 40 posto humanitarne pomoći koja je tada stizala u Sarajevo prolazila je kroz ovu organizaciju.

Iako BiH i dalje nosi teret Dejtonskog sporazuma koji diskriminiše Jevreje i druge manjine u političkom predstavljanju, društveni odnosi ostaju iznenađujuće stabilni. Presude Evropskog suda za ljudska prava koje nalažu izmjene Ustava još nisu provedene, ali svijest o zajedničkim problemima ostaje.

„Dijelimo iste teške okolnosti, siromaštvo, krizu i nedostatak pravde. Biti Jevrej, musliman ili kršćanin u Bosni danas znači isto: boriti se da ostaneš dostojanstven u zemlji koja teško traži svoje mjesto u Evropi“, zaključuje Andrle.

U vremenu kada Evropa ponovo otkriva sjene antisemitizma i islamofobije, Bosna i Hercegovina pokazuje da suživot nije samo ideal iz prošlosti nego i model budućnosti.

IZVOR: Deutsche Welle