Poljska više nije samo simbol tranzicije, postala je simbol stabilnosti. I dok se Njemačka suočava s recesijom, a Francuska s političkom paralizom, ekonomski “tigar sa istoka” pokazuje da evropska budućnost možda i ne dolazi uvijek sa zapada

Tri i po decenije nakon pada Berlinskog zida, Poljska je od postsocijalističke zemlje na periferiji Evrope postala jedno od najdinamičnijih gospodarstava kontinenta. Danas se o njoj govori kao o “tigru istočne Evrope”, s ekonomijom koja raste brže od prosjeka Evropske unije, zahvaljujući snažnoj domaćoj potrošnji, stabilnim platama i obnovljenom prilivu evropskih fondova.

 “Kad se 1989. srušio stari režim, bili smo siromašni, ali puni nade”, kaže Jan Bartek, zaposlenik auto-kuće u Varšavi koji je svjedočio svim transformacijama od komunizma do današnje tržišne ekonomije. “Danas živimo život koji smo nekad mogli vidjeti samo u zapadnim filmovima. Prodaja automobila je stabilna, plate rastu svake godine i to ne samo meni, nego svima koje znam.”

Njegovo iskustvo dijeli cijela zemlja. Poljska, koja je 2004. postala članica Evropske unije, gotovo da nikada nije ušla u recesiju. Izuzetak je bila 2020. godina, obilježena pandemijom, ali i tada je pad bio minimalan i kratkotrajan. Prema podacima Državnog zavoda za statistiku (GUS), BDP zemlje porastao je za 3,4% u drugom kvartalu 2025. u odnosu na isti period prethodne godine. Prema Eurostatu, to je dvostruko više od prosjeka 27 članica Unije.

Takav rezultat nije slučajan. “Ekonomije koje kasnije uđu u tržišnu utakmicu obično rastu brže”, objašnjava Piotr Bartkiewicz, ekonomista Banke Pekao. “Poljska je rano uspostavila čvrste veze s kapitalom i trgovinom zapadne Evrope, investirala u infrastrukturu i iskoristila obrazovanu radnu snagu u modernim industrijama.”

Rezultat je stabilan, dugoročni rast koji se odražava i u svakodnevnom životu građana. Domaća potrošnja, koja čini oko 60% BDP-a, ključni je motor rasta. Poljska sa svojih 37,4 miliona stanovnika ima veliko unutrašnje tržište koje joj omogućava otpornost na spoljne šokove. Dok manji susjedi poput Češke, Slovačke ili Mađarske zavise od izvoza, Poljska se može osloniti na unutrašnju tražnju.

Inflacija se u augustu spustila na 2,7%, zlot je stabilan već dvije godine, a plate rastu prosječno 7–8% godišnje. Samo u julu 2025. nominalni rast plata iznosio je 7,6% u odnosu na prethodnu godinu, što je omogućilo veći nivo potrošnje i rast maloprodaje od gotovo 5%.

Drugi, možda još važniji izvor poljske ekonomske snage jesu fondovi Evropske unije. Nakon godina zastoja i političkih sukoba između Brisela i prethodne ultrakonzervativne vlade Mateusza Morawieckog, Evropska komisija je početkom 2024. odmrznula čak 137 milijardi eura iz fonda za oporavak. Taj novac bio je blokiran zbog kršenja načela vladavine prava i pritisaka na pravosuđe.

Povratkom Donalda Tuska na čelo vlade i promjenom političkog kursa, sredstva su ponovo aktivirana. Vlada ih sada troši ubrzano, u modernizaciju željeznica, energetske tranzicije i digitalnu infrastrukturu. “To je pravi zamah koji se osjeća svuda, od gradilišta do tehnoloških inkubatora,” kaže Bartkiewicz.

Zahvaljujući toj kombinaciji unutrašnje potrošnje i evropskog kapitala, Poljska je po podacima Međunarodnog monetarnog fonda 2025. izbila na 20. mjesto najvećih svjetskih ekonomija, s BDP-om od oko 980 milijardi dolara. Prema paritetu kupovne moći, Poljska je peta ekonomija Evropske unije, odmah iza velikih sila poput Njemačke, Francuske i Italije. “Poljska je postala tihi motor evropskog rasta”, ističe analitičar Oxford Economicsa Mateusz Urban, nazivajući je “tigrom Evrope na njemačkim vratima.”

Ipak, iza ovog uspjeha kriju se ozbiljni izazovi. Posljednjih deset godina, stopa investicija u Poljskoj stagnira između 16 i 20% BDP-a, ispod evropskog prosjeka od 21,2%. U 2024. godini pala je čak na 16,8%, što je svrstava među najniže u EU. Razlog leži u konzervativnom pristupu privatnih kompanija i slabim kapacitetima javne uprave. “Investicije jesu male, ali su bile efikasne”, tvrdi Bartkiewicz, “što pokazuje da su sredstva korištena pažljivo, s fokusom na rezultate.”

Još veći rizik je politički. Sukob između premijera Tuska i novog predsjednika, nacionaliste Karola Nawrockog, prijeti da uspori reformske procese. Fiskalni deficit u 2024. iznosio je 6,6% BDP-a, drugi najviši u Uniji, odmah iza Rumunije. Vlada bi željela povećati poreze i racionalizirati javnu potrošnju, ali je predsjednik već blokirao ključne prijedloge.

“Postoji opasnost da vlada, iz političkih razloga, favorizira populističke mjere poput većih penzija, povećanja vojnog budžeta i servisiranja javnog duga, umjesto ulaganja u obrazovanje, nauku i tehnologiju”, upozorava Bartkiewicz. To bi dugoročno moglo ugroziti konkurentnost zemlje. Unatoč tim izazovima, Poljska je dokaz da tranzicija može uspjeti i da postsocijalističke ekonomije mogu postati lideri u evropskom rastu. U zemlji u kojoj je prije 35 godina prosječna plata jedva pokrivala osnovne troškove života, danas se gradi brza željeznica između Varšave i Gdanjska, otvaraju se startup centri u Krakovu i Wrocławu, a nezaposlenost je među najnižima u EU.

IZVOR: El Pais