Značajnu ulogu u popularizaciji i normalizaciji ovih ideja igra i Rumunska pravoslavna crkva, koja i danas u pojedinim segmentima pokazuje simpatije prema naslijeđu Željezne garde. Monasi javno veličaju legionarsku prošlost, nazivajući je „djelom Duha Svetoga“. Činjenica da su tri od šesnaest nedavno kanoniziranih svećenika bili pripadnici legionarskog pokreta izazvala je oštre osude jevrejskih organizacija i institucija koje se bave proučavanjem Holokausta


George-Nicolae Simion, 38, postao je zvijezda u usponu rumunske politike i trn u oku institucijama EU-a zbog svoje proruske orijentacije. Simion je studirao na Univerzitetu u Bukureštu, na Fakultetu poslovne administracije, kao i na Univerzitetu Alexandru Ioan Cuza, gdje je diplomirao historiju.

U javni život ušao je kao politički aktivista koji se zalagao za povratak Rumunije na granice prije Drugog svjetskog rata, što bi podrazumijevalo aneksiju teritorija u Bugarskoj i Moldaviji. Zbog tog stava Moldavija mu je više puta zabranila ulazak u zemlju.

Godine 2011. osnovao je „Akciju 2012.“, koaliciju raznih organizacija koje podržavaju ujedinjenje Moldavije i Rumunije, a u godinama koje su uslijedile organizirao je razne proteste i marševe u korist te ideje.

Njegova institucionalna politička karijera relativno je nova. Tek se 2019. kandidirao kao nezavisni kandidat na izborima za Evropski parlament. Slogan njegove kampanje bio je “Velika Rumunija u Evropi”. Na kraju nije uspio osvojiti mandat.

Iste godine osnovana je stranka Savez za ujedinjenje Rumuna (AUR), u kojoj je Simion postao jedan od dvojice potpredsjednika. Na parlamentarnim izborima 2020. nova je stranka završila na četvrtom mjestu, uz snažnu podršku rumunske dijaspore. Pravi proboj doživjela je nakon što je zauzela četvrto mjesto na predsjedničkim izborima 2024. godine, koji su kasnije poništeni.

Unatoč tome što su se natjecali kao protivnici na tim izborima, Simion je podržao Calina Georgescua, kojemu je čak zabranjeno kandidiranje u drugom izbornom krugu. Simion tvrdi da želi “krađu” pretvoriti u pobjedu te čak razmišlja o tome da Georgescua imenuje premijerom ako on sam postane predsjednik.

Iako umjereniji od Georgescua, dijeli njegovo protivljenje tzv. “neizabranim briselskim birokratima” i veliki je simpatizer Donalda Trumpa. Često se pojavljuje s kapom na kojoj piše poznati MAGA slogan “Učinimo Ameriku ponovo velikom” i, poput stanara Ovalnog ureda, želi Rumuniji vratiti njezinu nekadašnju slavu. Što se tiče NATO-a, Simion podržava savez pod američkim vodstvom.

AUR pripada političkoj porodici Evropskih konzervativaca i reformista, poznatoj po svom euroskepticizmu, a temeljni ideološki stubovi stranke su: „vjera, nacija, porodica i sloboda“. Među mjerama iz njihovog izbornog programa nalaze se niži porezi na rad, debirokratizacija države, smanjenje doprinosa za penzioni sistem i socijalno osiguranje, smanjenje visoke emigracije i podrđka porodicama.

Tako Rumunija, zemlja koja se prije svega tri desetljeća oslobodila okova komunističkog totalitarizma, danas ponovo svjedoči snažnom porastu ekstremne desnice, ideološkog revizionizma i populističkog radikalizma. Ova pojava, koja se manifestira kroz rastuću popularnost političara poput Georgea Simiona i Calina Georgescua, snažno je ukorijenjena u historijskim mitovima, antikomunizmu, nacionalizmu i sveprisutnom razočaranju građana u institucije liberalne demokratije.

Analitičari ističu kako je razumijevanje današnje političke scene u Rumuniji nemoguće bez dubinske analize historije, tačnije – bez osvrtanja na period između dva svjetska rata, Drugi svjetski rat te kasnokomunističko i postkomunističko razdoblje. U središtu historijskog narativa koji danas oživljavaju pojedine struje rumunskog društva nalaze se kontroverzne ličnosti poput generala Iona Antonescua – saveznika nacističke Njemačke – i Corneliua Zelea Codreanua – vođe ultranacionalističkog i fašističkog pokreta Legije svetog Mihaela, poznatijeg kao “Željezna garda”.

Iako je Antonescu odgovoran za saradnju s Hitlerom i saučesništvo u Holokaustu, tokom posljednjih godina on je u određenim krugovima rehabilitiran kao „patriotski vođa“ koji se „suprotstavio Sovjetima“. Taj revizionistički diskurs nije produkt isključivo ekstremno desnih krugova, nego je i dijelom rezultat kasnokomunističkog nacional-komunističkog projekta Nicolaea Ceaușescua. Ceaușescu je, naime, u želji da stvori autentični rumunski socijalizam, već 1968. godine otvoreno osudio sovjetsku intervenciju u Čehoslovačkoj, čime je stekao simpatije i među rumunskim nacionalistima.

U toj atmosferi ideološkog eklekticizma, Ceaușescu je čak inicirao rehabilitaciju Antonescua, što je – paradoksalno – utemeljilo kontinuitet između ekstremne desnice i komunizma, spajajući ih kroz zajednički nazivnik nacionalnog suvereniteta, autoritarnosti i anti-sovjetizma.

Značajnu ulogu u popularizaciji i normalizaciji ovih ideja igra i Rumunska pravoslavna crkva, koja i danas u pojedinim segmentima pokazuje simpatije prema naslijeđu Željezne garde. Monasi poput Teodota iz manastira Petru Voda javno veličaju legionarsku prošlost, nazivajući je „djelom Duha Svetoga“. Činjenica da su tri od šesnaest nedavno kanoniziranih svećenika bili pripadnici legionarskog pokreta izazvala je oštre osude jevrejskih organizacija i institucija koje se bave proučavanjem Holokausta.

Crkva, iako službeno distancirana od otvorene apologije fašizma, očigledno dopušta prostor sveštenicima i manastirima koji promoviraju takvu vrstu historijske reinterpretacije. Ova simbioza religijskog tradicionalizma i ekstremnog nacionalizma dodatno jača emocionalnu privlačnost populista među osiromašenim i konzervativnim dijelovima stanovništva.

Jedan od ključnih faktora koji omogućava procvat ekstremizma jest duboka kriza povjerenja u institucije demokratije. Prema istraživanju think-tanka Inscop, povjerenje građana u parlament iznosi samo 17,4%, u vladu 19,4%, a u predsjedništvo 29,8%. Ovi porazni brojevi pokazuju da se Rumunija, prema indeksu demokratije časopisa The Economist, već svrstava među “hibridne režime”, što implicira slabljenje temeljnih demokratskih standarda.

Takav ambijent stvara plodno tlo za političare koji se predstavljaju da su “izvan sistema”, “Božji izaslanici” ili “mesijanske figure” koje će pročistiti narod od korupcije i izdaje. Calin Georgescu, koji je otvoreno izražavao simpatije prema Antonescuu i Željeznoj gardi, upravo je na tom imidžu izgradio svoju kampanju – sve dok ga Ustavni sud nije diskvalificirao.

Njegov nasljednik, George Simion, koristi isti narativ

Posebno zabrinjava činjenica da se uz ideološku radikalizaciju širi i militarizacija. Grupe poput one koju vodi bivši legionar Eugen Schila organiziraju “kampove za obuku” u kojima se mladima usađuje militaristički duh, vjerski ekstremizam i supremacizam. Takve prakse podsjećaju na djelovanje Željezne garde u 1930-im godinama, kada su se slične organizacije pretvorile u paramilitarne formacije odgovorne za političke atentate i zločine protiv manjina, posebno Jevreja.

Još jedan opasan primjer je slučaj Horatiua Potre, bivšeg pripadnika Francuske Legije stranaca, koji je prema navodima rumunskih medija organizirao grupu sličnu Wagneru. U njegovom domu pronađen je arsenal oružja, a istražitelji sumnjaju da je sudjelovao u pokušaju destabilizacije zemlje nakon diskvalifikacije Georgescua.

Pandemija COVID-19 dodatno je pogoršala situaciju. Rumunija je krajem 2021. godine imala jedan od najnižih stepena provedene vakcinacije u Evropi, što je rezultat organizirane antivakserske kampanje koju su predvodili upravo političari ekstremne desnice – Georgescu, Simion i Diana Sosoaca. Njihova propaganda povezala je mjere poput zatvaranja crkava i zabrana posjeta grobljima s “napadom na vjeru”, čime su dodatno mobilizirali tradicionalno religiozno stanovništvo.

Možda najalarmantniji podatak dolazi iz istraživanja Fondacije Friedrich Ebert, prema kojem čak 41% mladih u dobi od 18 do 34 godine smatra da bi Rumunija trebala imati diktaturu. Ovaj porazni podatak ilustrira potpuni gubitak povjerenja u demokratske procese i nostalgiju za “čvrstom rukom”, čak i kad se radi o figurama poput Ceaușescua, koji prema nekim anketama uživa pozitivnu percepciju među većinom građana.