Zvao se Robert Klark Graham, izumitelj plastičnih sočiva za naočale i ekscentrični vizionar koji je osamdesetih godina osnovao najkontroverzniji spermobank u historiji, Repository for Germinal Choice, poznat kao “Nobelova banka sperme”
Krajem 20. stoljeća, dok je svijet polako ulazio u eru biotehnologije i genetskog inženjeringa, jedan kalifornijski milioner odlučio je napraviti ono što su mnogi smatrali znanstvenom herezom: pokušaj da proizvede “superinteligentnu” generaciju djece spajajući genijalne muškarce s podjednako nadarenim ženama.
Zvao se Robert Klark Graham, izumitelj plastičnih sočiva za naočale i ekscentrični vizionar koji je osamdesetih godina osnovao najkontroverzniji spermobank u historiji, Repository for Germinal Choice, poznat kao “Nobelova banka sperme”.
Graham je tvrdio da želi unaprijediti čovječanstvo. Inspirisan idejama genetičara Hermanna Mullera, otvorio je 1980. godine u Escondidu, Kaliforniji, banku sperme u kojoj su, navodno, donatori bili naučnici dobitnici Nobelove nagrade. Njegov plan bio je jednostavan i zastrašujuć: stvoriti stotine “genijalaca” godišnje kombinacijom genetski “vrhunskih” muškaraca i inteligentnih, zdravih žena.
Kandidati za majke morali su biti u braku s neplodnim muževima, dobrog zdravlja i visokog IQ-a. “Žene genija treba da rađaju genije”, govorio je Graham. No uskoro se pokazalo da ideja nije tako jednostavna, ni etički ni naučno.
Iako se u početku hvalio trojicom nobelovaca koji su donirali svoj materijal, Graham je brzo shvatio da će ih teško nagovoriti. Jedini koji je javno priznao učešće bio je William Shockley, fizičar i dobitnik Nobelove nagrade za pronalazak tranzistora, ali i notorni rasista koji je otvoreno zagovarao eugeniku i “genetsku nadmoć bijele rase”.
Njegovo učešće izazvalo je skandal: mediji su podsjetili na nacističke eksperimente i teorije “čiste krvi”. Kritičari su Grahamov projekat nazvali “fašizmom u laboratoriji”, dok su mnogi naučnici upozoravali da je inteligencija daleko kompleksnija od genetskog zapisa i da zavisi od okruženja, odgoja i obrazovanja.
Iako je Graham sanjao o hiljadama djece-genijalaca, rezultati su bili skromniji. Do zatvaranja banke 1999. godine, rođeno je nešto više od 200 djece. Među prvima su bili Victoria Kowalski i Doron Blake, koji su kratko dospjeli u medije, ali se kasnije povukli u anonimnost.
Novinar David Plotz, koji je 2005. napisao knjigu “The Genius Factory”, pronašao je tridesetak potomaka “projekta”. Neki su zaista pokazivali natprosječne sposobnosti, ali mnogi su bili prosječni učenici, neki i s teškoćama u razvoju. “Kao grupa, nešto su iznad prosjeka, ali ne spektakularno. Mjerenje utjecaja donora gotovo je nemoguće”, zaključio je Plotz.
Iako je Graham do smrti 1997. godine vjerovao da je bio pionir “racionalne reprodukcije”, njegova ideja završila je u historiji kao upozorenje. U eri kada se genetski inženjering i umjetna inteligencija ponovo dotiču pitanja ljudskog savršenstva, priča o “Nobelovom banku sperme” podsjeća da je želja za stvaranjem nadčovjeka najkraći put do moralne katastrofe.
IZVOR: ABC
