U vrijeme kada je JNA, uz srpske i crnogorske rezerviste, rušila Dubrovnik, ovi stihovi predstavljali su glas građanskog otpora i javne osude agresije. “Sa Lovćena vila kliče, oprosti nam Dubrovniče” ostali su upamćeni kao izraz stida i žaljenja zbog razaranja jednog od najljepših gradova na Jadranu

Na stadionu Maksimir u Zagrebu sinoć je odigrana utakmica između fudbalskih reprezentacija Hrvatske i Crne Gore, prvi zvanični duel ove dvije selekcije u historiji. Iako je domaćin pokazao dominantnu igru i upisao sigurnu pobjedu, sportski događaj obilježila je gesta koja je naišla na snažan odjek i u dvorani i u javnosti.

Tokom drugog poluvremena crnogorski navijači razvili su transparent s porukom: „Sa Lovćena vila kliče, oprosti nam Dubrovniče!“. Publika na Maksimiru pozdravila je ovaj potez aplauzom, a hrvatski mediji su ga opisali kao “lijep gest” i snažan simbol pomirenja.

Poruka na transparentu potiče iz perioda najtežih ratnih sukoba na prostoru bivše Jugoslavije. Autor stihova je Cetinjanin Marko Popović, a prvi put su javno izrečeni 1. februara 1992. godine na antiratnom protestu u organizaciji Građanskog odbora za mir na Cetinju.

U vrijeme kada je JNA, uz srpske i crnogorske rezerviste, rušila Dubrovnik, ovi stihovi predstavljali su glas građanskog otpora i javne osude agresije. “Sa Lovćena vila kliče, oprosti nam Dubrovniče” ostali su upamćeni kao izraz stida i žaljenja zbog razaranja jednog od najljepših gradova na Jadranu.

Njihova simbolika nije izgubila snagu, i tri decenije kasnije podsjećaju na hrabrost dijela crnogorskog društva koje se suprotstavilo ratnoj politici i pokazalo spremnost na suočavanje s prošlošću.

Vijest o transparentu brzo se proširila hrvatskim medijima. HRT je objavio naslov “Lijepa gesta crnogorskih navijača na Maksimiru”, ističući pozitivne reakcije prisutnih dok je 24sata pisao da su “Crnogorci dobili veliki aplauz od publike na Maksimiru”, dodajući da je poruka izazvala ovacije pred 20.000 gledatelja.

Slobodna Dalmacija je tekst naslovila: “Crnogorski navijači razvili transparent s porukom Dubrovniku i oduševili Maksimir; evo što se krije iza nje”, naglašavajući da je najprije aplauz stigao od hrvatskih navijača, a potom se proširio cijelim stadionom. Portal Dnevno otišao je korak dalje, naslovivši članak: “Vučiću, tako se to radi”, uz komentar da su se “Crnogorci ispričali za rat”. Poruka s Maksimira tako je dobila i dimenziju političkog i moralnog signala, podsjetnika na vrijednosti pomirenja i solidarnosti.

Podsjetimo, upravo je Crna Gora, zajedno sa Srbijom, imala udio u agresiji na Dubrovnik. Tačno u šest sati ujutro, 1. oktobra 1991. godine, više od 13.000 pripadnika Jugoslavenske narodne armije, uz pomoć rezervista iz Crne Gore i Srbije, napalo je jug Hrvatske.

Napadi su izvedeni s kopna, mora i iz zraka. U akciji su učestvovali podgorički i mostarski korpus, Užički korpus, kao i 9. vojno-pomorski sektor Boka. Korišteno je više od 120 teških topničkih oruđa, oko 100 tenkova i 50 oklopnih transportera.

Već prvog dana Dubrovnik je ostao bez struje i vode. Granate su padale na naselja Bosanka i Mokošica, a ciljano su gađani i repetitori na Srđu, kako bi se grad informativno blokirao.

Do kraja oktobra, srpsko-crnogorske snage zauzele su Konavle i Slano, odsjekavši Dubrovnik od ostatka Hrvatske. U gradu je, bez hrane, vode i redovnih zaliha, ostalo 50.000 civila. Uprkos tome, dubrovački branitelji spriječili su ulazak agresora u grad.

Najgore je bilo u novembru i decembru 1991. godine. Od 8. do 14. novembra te posebno 6. decembra, na blagdan Svetog Nikole, na grad je palo više od 5.000 projektila. Samo tog dana, 6. decembra, više od 600 granata pogodilo je staru gradsku jezgru, uništivši brojne kulturno-historijske spomenike. Stradun je pogođen s 45 granata, devet zgrada je potpuno izgorjelo, a teže je oštećeno 461 zdanje.

Ne smije se zaboraviti da su tokom najtežih dana, od oktobra do decembra 1991. godine, Bošnjaci bili branitelji Dubrovnika, raspoređeni na najopasnijim položajima, od Slanog do brda iznad grada. Na desetine ih je položilo život u odbrani Dubrovnika. Nažalost, u javnom diskursu i u Hrvatskoj i u BiH uloga Bošnjaka u odbrani Dubrovnika ostala je nedovoljno istaknuta. Tek posljednjih godina, zahvaljujući istraživačima i svjedocima, ova poglavlja izlaze na vidjelo.