U posljednjih nekoliko godina Budimpešta se pozicionirala kao najglasniji zagovornik vlasti u Banjoj Luci, čak i u trenucima kada su potezi rukovodstva Republike Srpske direktno dovodili u pitanje ustavni poredak Bosna i Hercegovina, presude domaćih sudova i temeljne principe Dejtonskog mirovnog sporazuma. Orbanova Mađarska, za razliku od većine članica Evropska unija, nije samo odbijala kritizirati Dodikove poteze, nego ih je u više navrata javno legitimirala

Nijedna država članica Evropske unije nema strože imigracione zakone od Mađarske. Nigdje u Uniji nije teže dobiti izbjeglički ili zaštitni status: prema statistikama EU, tokom 2025. godine azil ili neku vrstu zaštite u Mađarskoj dobilo je tačno deset osoba.

Mađarski premijer Viktor Orban rado ističe da u njegovoj zemlji ima „nula“ izbjeglica ili, kako ih on uglavnom naziva, „ilegalnih migranata“. Tako je uokvirio svoju imigracijsku politiku i njene učinke tokom susreta s američkim predsjednikom Donaldom Trumpom u Bijeloj kući u novembru 2025. godine.

Ipak, u pojedinim slučajevima Orban vrlo brzo odobrava azil, naročito kada je riječ o političkim saveznicima na visokom nivou. Mađarska vlada je i ranije bila optuživana da mijenja zakone kako bi prilagodila pravni okvir vlastitim potezima.

Upravo se to sada dešava, Mađarska je odobrila politički azil Zbigniewu Ziobri, bivšem poljskom ministru pravde. Ziobro je ranije ove sedmice na mreži X naveo da je „odlučio iskoristiti azil koji mu je dodijelila mađarska vlada zbog političke represije u Poljskoj“.

Mađarska je ovaj potez opravdala tvrdnjom da je Ziobro žrtva političkog progona, dodajući da u domovini nema šanse za pošteno suđenje zbog, kako tvrde, ozbiljnih problema s vladavinom prava u Poljskoj. Poljski istražitelji sumnjiče Ziobru za niz krivičnih djela, uključujući zloupotrebu položaja, stvaranje kriminalne organizacije i pronevjeru. Krajem 2025. godine Ziobro je pobjegao u Mađarsku kako bi izbjegao hapšenje.

Dana 12. decembra prošle godine, istovremeno s odobravanjem azila Ziobri, Orbanova vlada je izmijenila zakon koji reguliše saradnju organa za provođenje zakona s drugim državama članicama EU. Ta izmjena znači da Mađarska više ne provodi evropske naloge za hapšenje protiv osoba kojima je odobrila azil.

Slučaj Ziobre je dosad najteži, ali nije prvi. U decembru 2024. godine Mađarska je odobrila azil Marcinu Romanowskom, bivšem poljskom zamjeniku ministra pravde, optuženom, između ostalog, za korupciju. I tada je mađarska vlada izmijenila zakone kako bi izbjegla provođenje evropskog naloga za hapšenje, uključivši odredbu koja omogućava državnim tužiocima da ulože veto na naloge za hapšenje i izručenje.

Još 2018. godine Nikola Gruevski, osuđeni bivši premijer Makedonije, pobjegao je u mađarsku ambasadu u Tirani, odakle su mađarski diplomati koordinirali njegov bijeg preko Crne Gore i Srbije prije nego što je prebačen u Mađarsku, gdje mu je odobren azil. Makedonija tada nije poduzela pravne korake protiv Orbanove vlade, strahujući da bi Mađarska mogla blokirati njen put ka članstvu u EU.

U martu 2024. godine bivši brazilski predsjednik Jair Bolsonaro, kasnije osuđen zbog planiranja državnog udara u svojoj zemlji, skrivao se dvije noći u mađarskoj ambasadi u Braziliji.

Već neko vrijeme kruže i glasine da bi Milorad Dodik, smijenjeni predsjednik Republike Srpske, entiteta u Bosni i Hercegovini, mogao pobjeći u Mađarsku. U februaru 2025. godine mađarska antiteroristička jedinica TEK izvela je vježbe u tom području, moguće u pripremi operacije izvlačenja Dodika iz zemlje.

Političko savezništvo između Viktora Orbana i Milorada Dodika odavno je preraslo nivo protokolarne saradnje i ušlo u zonu otvorenog političkog pokroviteljstva. Ono što je isprva izgledalo kao pragmatično približavanje unutar srednjoevropskog konzervativnog kruga, danas sve više poprima konture ideološkog i sigurnosnog saveza koji izaziva zabrinutost u Sarajevu, Briselu i dijelu evropskih prijestonica.

U posljednjih nekoliko godina Budimpešta se pozicionirala kao najglasniji zagovornik vlasti u Banjoj Luci, čak i u trenucima kada su potezi rukovodstva Republike Srpske direktno dovodili u pitanje ustavni poredak Bosna i Hercegovina, presude domaćih sudova i temeljne principe Dejtonskog mirovnog sporazuma. Orbanova Mađarska, za razliku od većine članica Evropska unija, nije samo odbijala kritizirati Dodikove poteze, nego ih je u više navrata javno legitimirala.

Saradnja Orbana i Dodika ima nekoliko paralelnih dimenzija: ideološku, ekonomsku i sigurnosnu. Ideološki, obojica se predstavljaju kao branioci „suverenizma“ protiv, kako tvrde, nametnutih liberalnih vrijednosti Brisela. Orban već godinama gradi narativ o „neliberalnoj demokratiji“, dok Dodik sličnu retoriku koristi kako bi osporio ovlasti državnih institucija BiH i međunarodne zajednice.

No, za razliku od apstraktnih ideoloških poruka, konkretni politički potezi Budimpešte prema Banjoj Luci imali su vrlo opipljive posljedice. Mađarska je bila među rijetkim državama EU koje su se otvoreno protivile sankcijama Dodiku, relativizirajući razloge zbog kojih su one uvedene i dovodeći u pitanje kredibilitet međunarodnih mehanizama nadzora u BiH.

Taj obrazac ponašanja dodatno je potvrđen mađarskim glasanjem protiv pojedinih inicijativa unutar EU i međunarodnih foruma koje su imale za cilj jačanje institucionalne stabilnosti BiH. Za mnoge diplomate u Briselu, Budimpešta se u tim trenucima ponašala više kao zaštitnik entitetskog lidera nego kao odgovorna članica Unije.

Dodatnu dimenziju cijeloj priči daje Orbanova praksa pružanja političkog azila saveznicima suočenim s pravosudnim procesima u vlastitim državama. Iako se slučajevi poput Nikola Gruevski ili poljskih bivših zvaničnika formalno ne tiču BiH, oni šalju jasnu poruku: Budimpešta je spremna da, po potrebi, suspendira evropsku pravnu solidarnost kako bi zaštitila političke istomišljenike.

U tom kontekstu, spekulacije o mogućem mađarskom utočištu za Dodika, iako zasad bez konkretne potvrde, više ne djeluju kao puka teorija. One se uklapaju u obrazac ponašanja u kojem Orban otvoreno osporava mehanizme EU kada procijeni da su u suprotnosti s njegovim političkim interesima.

Zašto Orban ustrajava na ovoj saradnji uprkos kritikama? Dio odgovora leži u unutrašnjoj politici Mađarske. Orban se već godinama sukobljava s institucijama EU zbog pitanja vladavine prava, nezavisnosti pravosuđa i medijskih sloboda. U tom sukobu, savezništvo s liderima poput Dodika ima i simboličku vrijednost: pokazuje da Orban nije izoliran i da postoji mreža političara spremnih da dijele njegovu viziju Evrope „suverenih država“.

Istovremeno, Dodik u Orbanu vidi moćnog saveznika unutar EU koji mu može osigurati politički manevarski prostor i ublažiti međunarodni pritisak. To je odnos obostrane koristi, ali s potencijalno ozbiljnim posljedicama po BiH i region.

Sve ovo ilustrira koliko se Mađarska udaljila od normi Evropske unije. Posmatrači u Mađarskoj i Poljskoj izražavaju skepticizam u pogledu usklađenosti mađarskih zakonskih izmjena s pravom EU, iako će konačnu riječ o tome dati sud Evropske unije.

Mađarska, pod Orbanovim vodstvom, pokazuje malo volje da poštuje pravo EU ili međunarodne sporazume kada su u suprotnosti s interesima premijera. Orban i njegov najuži krug prestali su nuditi pravna obrazloženja za svoje postupke, okrećući se narativu prema kojem se jedino u Mađarskoj uživa istinska vladavina prava i sloboda izražavanja.

Orban je lično dočekao Ziobru tokom posjete u oktobru 2025. godine, objavivši na Facebooku da je, kako je naveo, „probriselska“ vlada u Varšavi „pokrenula politički lov na vještice“ protiv poljske desnice. „Poljska vlada želi uhapsiti Ziobru“, napisao je Orban. „Sve se to dešava u srcu Evrope. Brisel šuti. Kakvo stanje stvari!“

Godinama Orban nastoji da savez desničarskih populista i ekstremista uvede u politički mejnstrim Evropske unije. Za mađarskog premijera ključno je da saveznicima pokaže kako se na njega mogu osloniti. Ipak, strategija pretvaranja Mađarske u sigurno utočište za političare poput Ziobre nosi značajne rizike.

Mađarsku u aprilu očekuju parlamentarni izbori, a opozicija kampanju u velikoj mjeri gradi na optužbama za korupciju u Orbanovom političkom sistemu, nadajući se da će neodlučni birači biti odbijeni činjenicom da Orban daje azil političarima poput Ziobre i osuđenim kriminalcima poput Gruevskog.

IZVOR: arhiv, Bosna.hr, Deutsche Welle