Dok su zidine srednjovjekovne Ibize svjedočile smjenama hilafeta i emirata, duboko pod njenim ulicama ostao je zapisan istinski identitet njenih stanovnika. Najnovija genetska analiza skeleta iz muslimanske nekropole maqbara otkriva neočekivanu istinu o Al-Andalusu: umjesto arapskih osvajača, otokom je vladala fascinantna mješavina lokalnih Iberijaca, sjevernoafričkih Berbera i podsaharskih zajednica. Ovaj genetski mozaik, u kojem su se sudbine miješale brže nego što su se mijenjale granice, pruža nam intiman uvid u društvo koje je, uprkos bolestima i ratovima, u samom srcu Mediterana gradilo jedan od prvih istinski multikulturalnih svjetova Evrope

Muslimanskim osvajačima bilo je potrebno puna dva stoljeća da dosegnu obale Ibize nakon što su 711. godine prešli Gibraltarski tjesnac i započeli transformaciju Iberijskog poluotoka. U tom dugom međuvremenu, dok su se granice pomjerale na račun vizigotskih posjeda, odvijao se jedan tiši, ali trajniji proces: miješanje krvi i kultura. Nedavna genetska analiza posmrtnih ostataka iz muslimanskog groblja, poznatog kao maqbara, otkrila je fascinantne detalje o populaciji koja je naseljavala ovaj balearski otok, pobijajući mnoge uvriježene pretpostavke o njihovom porijeklu.

Slučajno otkriće u ulici Bartomeu Vicent Ramon, na broju 33 u samom srcu grada Ibize, pokrenulo je jednu od najznačajnijih arheoloških istraga u regiji. Tokom građevinskih radova na mjestu stare sindikalne zgrade, radnici su naišli na prostrano antičko groblje sa 125 tijela ukopanih u srednjem vijeku. Način ukopa, direktno u zemlju, bez sanduka i grobnih priloga, često u više slojeva, jasno je ukazivao na islamsku tradiciju.

Naime, brojne fetve iz perioda Al-Andalusa strogo su osuđivale upotrebu kovčega, smatrajući to nepotrebnim luksuzom koji odudara od skromnosti zagrobne ceremonije.

Deceniju nakon ekshumacije, tim međunarodnih naučnika, predvođen Ricardom Rodríguezom Varelom iz Centra za paleogenetiku Univerziteta u Stokholmu, uspio je izvući genetski materijal iz zuba 13 individua. Rezultati objavljeni u časopisu Nature Communications donijeli su iznenađenje: iako je riječ o muslimanskom groblju, u genima sahranjenih nije pronađen ni najmanji trag arapskog porijekla.

Umjesto toga, analiza je otkrila kompleksnu mješavinu korijena sa svih strana tada poznatog svijeta, od lokalnog iberijskog i zapadnoevropskog stanovništva, preko značajnog udjela sjevernoafričkih predaka, pa sve do gena koji vode porijeklo s područja južno od Sahare.

Rodríguez Varela naglašava da ovakav ishod ne bi trebao čuditi historičare. Pripadnici nekadašnjeg Omajhadskog hilafeta bili su izrazita manjina među masama koje su prelazile tjesnac; glavninu su činili Berberi i drugi sjevernoafrički narodi koji su se brzo integrirali s lokalnim hispano-vizigotskim življem. Među analiziranim uzorcima, samo je jedna osoba bila isključivo sjevernoafričkog porijekla, dok su dvije imale subsaharske korijene. Ostalih sedam uzoraka predstavljalo je savršen gradijent miješanja rasa, svjedočeći o tome da su granice između osvajača i starosjedilaca bile porozne.

Naučnici su primijenili metodu mjerenja rekombinacije hromozoma kako bi utvrdili kada je tačno došlo do miješanja različitih genetskih grupa. Glenda Graziani, arheologinja s Autonomnog univerziteta u Barceloni, ističe da su ovi procesi bili vrlo svježi, odvijali su se u rasponu od dvije do osam generacija prije smrti sahranjenih osoba. To sugerira da su stanovnici Ibize bili potomci lokalnih ljudi koji su se miješali s pridošlicama s poluotoka ili iz Sjeverne Afrike u decenijama koje su neposredno prethodile njihovom ukopu.

Prisustvo dvije osobe s genima iz regije Senegambije i južnog Čada posebno je intrigantno. Njihov ukop u kasnijoj fazi groblja podudara se s arapskim zapisima o učešću subsaharskih kontingenata u pohodima Almoravida i Almohada tokom 12. stoljeća. S druge strane, osobe čisto evropskog porijekla pronađene u maqbari najvjerovatnije su bili muladiji, lokalni kršćani koji su primili islam i prihvatili običaje nove vlasti.

Osim porijekla, metagenomska studija otvorila je prozor u zdravstveno stanje populacije, otkrivajući bolesti koje nisu ostavile tragove na kostima. Pronađen je prvi genetski potvrđen slučaj gube (lepre) u Al-Andalusu. Zanimljivo je da soj bakterije Mycobacterium leprae odgovara onom koji je u to vrijeme cirkulirao kršćanskom Evropom, a još je zanimljivija činjenica da oboljeli nije bio stigmatiziran, ukopan je s istim poštovanjem i po istim običajima kao i ostatak zajednice.

Lista detektiranih oboljenja ovdje ne završava. Naučnici su identificirali prisustvo hepatitisa B kod sedam osoba, dok su četiri osobe bolovale od parvovirusa B19, virusa koji je zvanično identifikovan tek 1974. godine, ali je, kako vidimo, decimovao populacije još u srednjem vijeku. Jedan od pacijenata preminuo je od upale pluća, za koju se vjeruje da je bila tuberkuloznog porijekla. Ovi podaci pružaju mikroskopski uvid u svakodnevicu Ibize u periodu između 10. i 12. stoljeća, dok je otokom upravljao Kordopski hilafet, a kasnije taifa Denia.

Antropolozi poput Almudene Garcíe naglašavaju da radovi poput ovog demonstriraju neophodnost interdisciplinarnog pristupa. Ono što historijski izvori i arheološki nalazi mogu samo naslutiti, genetika potvrđuje s matematičkom preciznošću. Ibiza se u ovom svjetlu prikazuje ne kao izolovan otok, već kao dinamično čvorište na kojem su se susretale Evropa, Sjeverna Afrika i Sahel. Maqbara u ulici Bartomeu Vicent Ramon tako ostaje trajni spomenik vremenu u kojem su se sudbine naroda miješale brže nego što su se mijenjale granice imperija, stvarajući genetski mozaik koji i danas, stoljećima kasnije, priča priču o inkluzivnosti i suživotu na Mediteranu.

IZVOR: El Pais