Film „Atentator(i)“ vraća priču na pucnjavu iz 1974. godine koja decenijama hrani teorije zavjere u stilu atentata na Johna F. Kennedyja, ogoljujući duboke i opasne frakture u savremenom društvu

Petnaestog avgusta 1974. godine, južnokorejski lider Park Chung-hee držao je govor u Nacionalnom teatru u Seulu povodom obilježavanja kraja japanske okupacije. U tom trenutku, iz publike je istrčao napadač, mašući revolverom Smith & Wesson kalibra .38.

Odeknuli su pucnji. Park se zaklonio iza pulta otpornog na metke dok su tjelohranitelji i okupljeni građani savladavali napadača. Međutim, prva dama Yook Young-soo, čija je blaga javna slika godinama bila u potpunoj suprotnosti s čeličnom diktaturom njenog supruga, pogođena je direktno u glavu. Nakon što su njegovu smrtno ranjenu suprugu odveli sa scene, Park je nastavio svoj govor pred masom koja je klicala.

Atentat je ostao jedna od najkontroverznijih epizoda u historiji zemlje, podstičući teorije zavjere da je sam diktator tajno organizovao napad i da atentator nije djelovao sam, u scenariju koji neodoljivo podsjeća na ubistvo američkog predsjednika Johna F. Kennedyja.

Danas je novi filmski hit ponovo rasplamsao te kontroverze, smještajući historijsku pucnjavu u sam centar žestokog kulturnog rata koji bjesni u Južnoj Koreji. Film „Atentator(i)“ (The Assassin(s)) na površinu je iznio potpuno oprečna tumačenja burne moderne historije, obilježene kolonijalnom vladavinom, vojnom diktaturom i krvavom borbom za demokratiju.

Park, nekadašnji nastavnik koji je postao general, preuzeo je vlast vojnim udarom 1961. godine i vladao sve dok ga 1979. nije ubio vlastiti šef obavještajne službe. Skoro pola stoljeća nakon smrti, on je i dalje figura koja duboko dijeli naciju. Konzervativci ga veličaju kao arhitektu koji je zemlju iz poslijeratnog siromaštva pretvorio u globalnu industrijsku silu. S druge strane, progresivci ukazuju na njegovu mračnu stranu: otmice, mučenja i egzekucije disidenata, prekrajanje ustava kako bi se proglasio doživotnim predsjednikom, te bezobzirnu cenzuru.

Miješajući stvarne događaje s filmskom fikcijom, „Atentator(i)“ prati novinara i policajca koji se bore da otkriju pravu istinu iza pucnjave iz 1974. godine. Oni plove kroz opasno doba u kojem, kako naglašava novinar u filmu, „vidjeti ono što smiješ i napisati ono što bi morao“ nosi ogromne rizike. Na putu im stoji zloglasna KCIA, Korejska centralna obavještajna agencija. Prateći historijske činjenice, film prikazuje agenciju koja diktira novinske naslove, šalje batinaše s drvenim gredama u redakcije i brutalno gazi svakoga ko se drzne umiješati, od neposlušnih reportera do poštenih policajaca.

Nakon premijere 23. septembra, film je zasjeo na sam vrh po gledanosti, prodavši tri miliona ulaznica u samo nekoliko sedmica.

Iako autori filma negiraju bilo kakve političke motive, konzervativni opozicioni poslanici optužili su ih za prekrajanje historije i prikazivanje Parka kao hladnokrvnog diktatora koji je organizovao ubistvo vlastite supruge radi političke koristi. Uslijedili su pozivi na bojkot brendova koje reklamiraju glumci iz filma, uključujući i lanac Burger King.

Krajnje desničarski aktivisti protestovali su i ispred kuće glavnog glumca Yoo Hae-jina, zahtijevajući obustavu „ljevičarske propagande“. Strahujući za vlastitu sigurnost, glumačka ekipa se povukla s ovogodišnjeg Filmskog festivala u Busanu, dok je glumac Yoo dobio policijsku zaštitu.

Progresivci, među kojima su i članovi vladajuće stranke, stali su u odbranu filma, osuđujući reakcije konzervativaca kao direktnu cenzuru. Organizovali su masovne projekcije i ulazili u verbalne sukobe s demonstrantima ispred kina, dok je Udruženje režisera Južne Koreje upozorilo na ugrožavanje kreativnih sloboda koje su i zaslužne za globalni uspjeh korejske kinematografije.

„Budući da film prikazuje tako prelomni trenutak u našoj historiji“, izjavio je jedan od gledalaca u Seulu, „pitao sam se koji su dijelovi faktički, šta je dramatizovano i zašto je toliko pitanja ostalo bez odgovora nakon svih ovih godina.“

Zvanična državna istraga nakon napada zaključila je da je atentator, Korejac rođen u Japanu po imenu Mun Se-gwang, djelovao u ime pro-sjevernokorejskog udruženja stanovnika u Japanu. U izvještaju je navedeno da je jedan od njegovih metaka pogodio Parkov pult, dok je drugi smrtno ranio prvu damu.

Atentat se dogodio u trenutku kada se Park suočavao s ogromnim pritiskom, s jedne strane zbog antivladinih protesta protiv vanrednog stanja, a s druge zbog diplomatskih tenzija s Japanom, nastalih nakon što je KCIA iz jednog hotela u Tokiju otela opozicionog lidera Kim Dae-junga.

Smrt popularne prve dame izazvala je val masovnog saosjećanja prema Parku, omogućivši mu da napad, makar i posredno, poveže s Japanom. Ožalošćeni građani su plakali dok je koračala pogrebna povorka u Seulu. Pojedini muškarci su odsjecali vlastite prste kako bi krvlju ispisivali anti-japanske parole, dok je razjarena masa upala u ambasadu Japana, skinula zastavu i zapalila automobil. Atentator Mun je obješen 20. decembra 1974. godine, samo tri dana nakon izricanja presude.

Ipak, sumnje su ostale zbog niza neobjašnjivih okolnosti. Mun je istražiteljima rekao da je pištolj ukrao iz japanske policijske stanice, da je vizu dobio s lažnim pasošem, oružje pronio kroz aerodromske kontrole unutar radio-aparata, te uspio ući na predsjednički skup bez obavezne akreditacije.

Zvaničnici su naveli da se tog dana čulo sedam pucanja, ali svi meci nikada nisu nađeni. Bivši policijski vještak Lee Geun-woo posvjedočio je 1989. godine da je Parkova tajna služba uklonila metke sa mjesta događaja prije nego što je njegov tim uopšte stigao u teatar, izrazivši sumnju da je ijedan Munov metak pogodio prvu damu. Osim toga, metak koji je usmrtio Yook Young-soo nikada nije javno prikazan, niti je poznato da je nad njim ikada izvršeno balističko vještačenje.

Režiser Hur Jin-ho izjavio je da su ga dokumentarne emisije s početka 2000-ih navele na vjerovanje da je na sceni bilo više od jednog strijelca. „Zato sam i stavio slovo ‘s’ u zagradu u naslovu filma“, objasnio je. Njegov film ne imenuje direktno ubicu, ali otvoreno izaziva zvaničnu verziju: Da li je Mun imao saučesnika? Da li je drugi strijelac ciljao prvu damu dok je Mun poslužio samo kao pijun? I da li je sam predsjednik Park bio umiješan u zavjeru koja je odvela njegovu suprugu u smrt?

Dok se u kinima lome koplja, kćerka ubijenog predsjednika Park Geun-hye, koja je decenijama kasnije i sama izabrana za predsjednicu, a potom smijenjena zbog korupcijskog skandala, ostala je suzdržana. Preko svog predstavnika objavila je samo rukom pisano pismo svog pokojnog oca:

„Tvoja majka primila je smrtonosni metak namijenjen meni“, napisao je nekadašnji diktator. „Često se pitam koliko bi bolje bilo da sam ja bio pogođen, a da je ona preživjela.“

IZVOR: Bosna.hr, The New York Times