Kako je Evropska komisija obrazložila u kratkom saopćenju, kulturni događaji finansirani novcem evropskih poreznih obveznika moraju štititi demokratske vrijednosti, raznolikost i slobodu izražavanja, „vrijednosti koje se u današnjoj Rusiji ne poštuju“. Kontroverza je buknula, a Fondacija je već najavila žalbu na ovu odluku
Evropska komisija potvrdila je povlačenje subvencije u iznosu od dva miliona eura dodijeljene Fondaciji Venecijanskog bijenala, nakon što je ova organizacija, jedna od najamblematičnijih kulturnih institucija Italije, omogućila ponovno otvaranje ruskog paviljona na svom 61. izdanju, otvorenom ovog proljeća u atmosferi krajnje napetosti.
Kako je Evropska komisija obrazložila u kratkom saopćenju, kulturni događaji finansirani novcem evropskih poreznih obveznika moraju štititi demokratske vrijednosti, raznolikost i slobodu izražavanja, „vrijednosti koje se u današnjoj Rusiji ne poštuju“. Kontroverza je buknula, a Fondacija je već najavila žalbu na ovu odluku.
Nije to nov sukob. Nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, Bijenale je osudilo agresiju i zabranilo ulaz svima povezanim s Kremljom. Iako nikada nije formalno zabranjeno učešće Rusije, ta zemlja nije učestvovala na izdanjima 2022. i 2024. godine. Međutim, to se ove godine promijenilo, na opšte iznenađenje, kada su u martu objavljeni učesnici velike smotre savremene umjetnosti: Moskva je ponovo uvrštena, što je izazvalo ogorčenje Kijeva, koji je to doživio kao pranje biografije agresora i još jedan udarac Kremlja u hibridnom ratu protiv Evrope. „To je kao da serijskog ubicu pozovete na večeru s prijateljima“, uporedila je ukrajinska ministrica kulture Tetjana Berežna.
Uprava Bijenala branila se tvrdnjom da je riječ o „otvorenoj instituciji“ u kojoj može učestvovati svaka država koju priznaje Republika Italija, odbacujući „svaki oblik isključenja ili cenzure kulture i umjetnosti“. Nije pomoglo ni pismo koje su 22 evropska ministra kulture i vanjskih poslova uputila predsjedniku Bijenala Pietrangeltu Buttafuocu, tražeći da preispita odluku. Bijenale je ostalo pri svome i zadržalo prisustvo izraelskog i ruskog paviljona, uprkos ozbiljnim prijetnjama bojkotom.
„Postao je žrtva iluzije o pacifikaciji; želio je UN u umjetnosti i na kraju zavarao samog sebe vjerujući da može uticati na vanjsku politiku. Ali to je posao vlade i parlamenta“, opravdavao ga je italijanski ministar kulture Alessandro Giuli, koji je u znak protesta odbio doći na otvaranje. Kako su političke podjele duboke i unutar italijanske desnice, državna sekretarka za kulturu Lucia Borgonzoni osudila je, s druge strane, „još jedan u nizu sramotnih političkih i ideoloških napada“ Evropske unije.
Nezadovoljstvo je bilo toliko da je žiri zadužen za dodjelu nagrada podnio kolektivnu ostavku, nakon što je prethodno iz konkurencije isključio umjetnike iz zemalja čiji se lideri terete za zločine protiv čovječnosti. Zbog toga je ceremonija morala biti pomjerena s 9. maja na 22. novembar, što se ranije dogodilo samo kada je pandemija koronavirusa pogodila Italiju i učinila je prvom evropskom zemljom koja je uvela stroga zatvaranja.
U Veneciju su stigli i ruski feministički pank kolektiv Pussy Riot te ukrajinska grupa FEMEN, koji su upali na Bijenale protestujući zbog povratka Rusije.
Na kraju, ruski paviljon nije ni otvoren za širu javnost: bio je dostupan samo tokom pretpremijere rezervisane za štampu i zvaničnike, uz nastupe uživo i bar na gornjem spratu. Nakon toga je zatvoren za posjetioce i zamijenjen audio-vizuelnim formatom, video-projekcijom performansa pod nazivom Stablo je ukorijenjeno na nebu, koja se mogla posmatrati izvana, kroz prozor, bez ulaska u unutrašnji prostor.
Usred opće buke, Evropska komisija povukla je potez. Izvršna potpredsjednica Komisije za tehnološki suverenitet, sigurnost i demokratiju, Finska Henna Virkkunen, naložila je Evropskoj izvršnoj agenciji za obrazovanje i kulturu da otkaže subvenciju. Problem je u tome što u ovom ratu ima i kolateralnih žrtava: oduzeta subvencija od dva miliona eura ne pogađa direktno likovnu umjetnost, već aktivnosti povezane s filmskim festivalom, programe Biennale College i Venice Production Bridge, koji pripadaju filmskom sektoru Fondacije. Tako je, iako je sukob izbio zbog ruskog paviljona na Bijenalu umjetnosti, ekonomski udarac djelimično osjetila i kinematografija.
