Sudbina pozlaćenog vijenca koji je njemački car Wilhelm II položio na grob slavnog vojskovođe Salahudina u Damasku promijenila se u općem metežu Prvog svjetskog rata. Nakon ulaska savezničkih snaga u grad 1918. godine, britanski oficir Lawrence od Arabije skinuo je ovaj historijski dar i odnio ga u London, otvorivši pitanje koje traje već duže od stotinu godina, kada će se dragocjeni spomenik konačno vratiti na svoje izvorno mjesto?
Britanska historiografija već duže od dva stoljeća njeguje specifičan i gotovo romantiziran odnos prema epohi Križarskih ratova. U toj perspektivi, križare se nerijetko prikazuje kao barbarske i fanatične ratnike, dok se saracenski vladari uzdižu kao vrhunski uzori viteštva i političke mudrosti. Rasprostranjeno je čak i uvjerenje da je sam koncept evropskog viteštva u velikoj mjeri proizašao iz susreta sa islamskim Otokom.
Najsvjetliji primjer takvog idealiziranog vladara nesumnjivo je ajubidski sultan Salahudin, čija historijska ostavština i danas privlači pažnju kako zapadnih tako i istočnih historičara. Poznati britanski historičar Robert Irwin podsjeća na tu duboko ukorijenjenu tradiciju hvaljenja Salahudinove plemenitosti, koja je krajem devetnaestog stoljeća dobila i svoj neočekivani materijalni spomenik.
Godine 1898. njemački car Wilhelm II poduzeo je opsežno dvadesetpetodnevno putovanje po Bliskom istoku. Obilazeći Jerusalem i okolne regije, njemački monarh je stigao u historijsku posjetu Damasku. Drugog dana po dolasku u ovaj drevni grad, car se uputio prema čuvenoj Emevijskoj džamiji. U neposrednoj blizini tog grandioznog zdanja nalazilo se posljednje počivalište velikog vojskovođe Salahudina, čije je ime stoljećima ranije odjekivalo evropskim dvorovima i izazivalo strahopoštovanje među kraljevima.
U znak sjećanja na ovaj historijski susret, njemački car je finansirao obnovu samog mauzoleja u dvorištu džamije te dao da se izradi mramorni sarkofag. Wilhelm II je uz dužno poštovanje stajao pored mezara slavnog sultana, a potom je na sarkofag položio izuzetno dragocjen i neobičan dar. Bio je to raskošni vijenac izrađen od čvrste bronze, potpuno pozlaćen, sa prečnikom od sedamdeset i četiri centimetra. U samom središtu vijenca nalazio se križ, dok je na reljefnom dijelu bio urezan natpis na arapskom jeziku: „Ovaj vijenac poklonio je njemački car Wilhelm II u spomen na svoju posjetu grobu sultana Salahudina u Damasku (1315. hidžretske / 1898. godine).“
Godinama je ovaj sjajni artefakt stajao na vrhu mauzoleja u Damasku. Djelovao je kao opipljiv simbol kasnog susreta Evrope sa islamskim vladarom koji je stoljećima ranije fascinirao zapadni svijet. Međutim, geopolitička previranja na početku dvadesetog stoljeća i izbijanje Prvog svjetskog rata potpuno su izmijenili sudbinu Bliskog istoka. Sa izbijanjem Velikog arapskog ustanka 1916. godine i kasnijim vojnim operacijama Saveznika, osmanska vlast na ovim prostorima počela se brzo urušavati.
Prvog oktobra 1918. godine, britanske snage i njihovi arapski saveznici predvođeni emirom Fejsalom, sinom šerifa Huseina, ušli su u Damask. Uz njih se nalazio i poznati britanski oficir Thomas Edward Lawrence, u historiji zapamćen kao Lawrence od Arabije. Ulaskom savezničkih trupa u grad okončana je četverostoljetna osmanska uprava, a u općem metežu koji je uslijedio dogodio se i jedan neočekivan čin.
Lawrence od Arabije lično je ušao u Salahudinov mauzolej i skinuo pozlaćeni bronzani vijenac. Uz opasku da je taj predmet ujedno bio i dar cara Wilhelma političkim saveznicima, Lawrence je prilikom preuzimanja i slanja vijenca u Veliku Britaniju ostavio kratku, ali upečatljivu zabilješku: „Zato što Salahudinu ovo više nije potrebno.“
Taj dragocjeni dar njemačkog cara tako je uklonjen sa grobnice i transportiran u London, gdje se i danas nalazi izložen u muzejskoj zbirci, hiljadama kilometara udaljen od svog izvornog okruženja. Priča o Salahudinovom vijencu stoga nije samo povijest o jednom pozlaćenom predmetu od bronze, već slika kompleksnih odnosa Izraza moći, diplomatije i kolonijalnog naslijeđa.
Više od stotinu godina nakon njegovog odnošenja, u historijskim i kulturnim krugovima i dalje lebdi jedno te isto pitanje: kada će se Salahudinov vijenac konačno vratiti u Damask?
IZVOR: Bosna.hr, GZT
