Ministrica kulture i nekadašnja uzdanica francuske desnice suočena s optužbama koje bi mogle okončati njenu političku karijeru.
Rachida Dati, kontroverzna ministrica kulture i simbol tvrde linije unutar francuske Republikanske stranke (Les Républicains), donedavno je smatrana ozbiljnom kandidatkinjom za gradonačelnicu Pariza. Vjerovala je da ima sve adute da okonča nasljeđe socijalistkinje Anne Hidalgo, dugogodišnje čelnice glavnog grada Francuske. Danas, međutim, Dati više ne vodi političku ofanzivu, već se sprema za odbranu pred francuskim pravosuđem zbog optužbi za korupciju i trgovinu uticajem – a njen politički uspon zamijenjen je spektakularnim padom.
Rachida Dati rođena je u radničkoj porodici — otac joj je bio alžirski građevinski radnik, a majka porijeklom iz Maroka. Bila je drugo od jedanaestero djece odgajane u siromaštvu u gradu Chalon-sur-Saône. Njena životna priča dugo je bila predstavljana kao primjer republikanske meritokratije: sve je moguće, tvrdila je, ako se radi naporno i vjeruje u francuske ideale jednakosti.
Politički je stasala uz Nicolasa Sarkozyja, a 2007. ušla je u historiju kao prva osoba muslimanskog porijekla koja je imenovana za ministricu pravde u Francuskoj. Taj trenutak bio je vrhunac jedne karijere koja se činila nezaustavljivom. No, sudbina joj je okrenula leđa – sada će morati odgovarati pred sudom za navodne nezakonite radnje tokom svog mandata europarlamentarke između 2010. i 2012.
Prema optužnici, Dati je tokom mandata u Evropskom parlamentu primila 900.000 eura za navodne konsultantske usluge koje je pružila automobilskom gigantu Renault-Nissan, dok je istovremeno obavljala javnu dužnost. Njeno ime se dovodi u vezu i sa Carlosom Ghosnom, bivšim šefom Renault-Nissana, koji je optužen za finansijske malverzacije u Francuskoj i Japanu, te se danas nalazi u Libanu, gdje je pobjegao iz pravosudnog progona nakon spektakularnog bijega u privatnom avionu.
Datum suđenja Dati biće poznat u septembru — isto vrijeme kada se očekuje i presuda protiv njenog političkog mentora Nicolasa Sarkozyja zbog sumnjivog finansiranja predsjedničke kampanje 2007. godine, u kojoj je Dati igrala istaknutu ulogu kao glasnogovornica.
Optužbe su ozbiljno narušile ambicije Rachide Dati da preuzme upravljanje glavnim gradom Francuske. U političkim kuloarima spekulisalo se da bira između kandidature za gradonačelnicu i za zastupničko mjesto u drugoj izbornoj jedinici Pariza — istu poziciju priželjkuje i njen suparnik iz redova umjerenih republikanca, Michel Barnier.
Donedavno je ponavljala da „desnica ima historijsku šansu da osvoji Pariz“, dok je istovremeno obnašala dužnost predsjednice Sedmog arondismana – najkonzervativnijeg dijela Pariza. Taj distrikt već decenijama služi kao politička odskočna daska.
Uprkos analitičarima koji su prognozirali njen pad, 59-godišnja političarka još se nije povukla s funkcija i odolijeva sve glasnijim pozivima na ostavku. Njen projekat reforme audiovizualnog sektora — koji je već prošao Senat, ali je blokiran u Nacionalnoj skupštini — bio je pokušaj političkog povratka i pozicioniranja uoči lokalnih izbora.
Njeno iznenadno imenovanje za ministricu kulture u januaru 2024. godine u vladi Gabriela Attala (navodno zahvaljujući intervenciji predsjednika Emmanuela Macrona) iznenadilo je mnoge. S obzirom na ranije afere i veze s kontroverznim političkim i poslovnim krugovima, povratak u prvi plan izazvao je burne reakcije i dodatno produbio sumnje u motive iza političke trgovine u vrhu vlasti.
Rachida Dati je već ranije bila pod istragom zbog potencijalnog sukoba interesa, ne samo u slučaju Renault-Nissana, nego i zbog navodnih isplata od strane energetskog giganta GDF-Suez. Pored toga, sindikati su oštro kritikovali njen zakon o reformi javne televizije i radija, nazivajući ga pokušajem centralizacije i cenzure.
Uprkos tim aferama, Dati se održala u vladama pod vođstvom Michela Barniera i Françoisa Bayroua, ali mnogi smatraju da je njena pozicija neodrživa. Koalicija centra i desnice, koju je okupljao Macron, postaje sve krhkija pod teretom etičkih kontroverzi i unutrašnjih sukoba.
Podsjećanja radi, 2020. godine Dati se već kandidovala za gradonačelnicu Pariza, ali je izgubila od Anne Hidalgo, koja je tada osvojila drugi uzastopni mandat. Nakon što je Hidalgo najavila da se neće kandidovati 2026. godine, Dati je već mjesecima zauzimala pozicije i kritikovala gradsku ekološku tranziciju, koju je predvodila socijalistička administracija.
„Rachida Dati je kao Donald Trump – populistička političarka“, izjavila je nedavno Hidalgo. „Nikada neće postati gradonačelnica jer ima previše etičkih kostura u ormaru.“
