Nenad Fejić, historičar koji je proučavao trgovinu bosanskim robljem, navodi dokumente koji dokazuju da su ljudi iz „zemlje Sclavoniae“ – kako su srednjovjekovni izvori zvali Bosnu – prodavani u Barceloni i drugim katalonskim gradovima. Moguće je da je neki od njih završio i u Al Andalusu
Iako pojam “Bošnjak” nije postojao u to doba kao nacionalna identifikacija, ljudi sa prostora Bosne bili su među onima koji su kao roblje odvođeni na prostre današnje Španije, prije svega Katalonije. Trgovačke mreže robljem iz Dalmacije i Dubrovnika često su uključivale ljude iz unutrašnjosti, uključujući područje današnje Bosne i Hercegovine.
Nenad Fejić, historičar koji je proučavao trgovinu bosanskim robljem, navodi dokumente koji dokazuju da su ljudi iz „zemlje Sclavoniae“ – kako su srednjovjekovni izvori zvali Bosnu – prodavani u Barceloni i drugim katalonskim gradovima. Moguće je da je neki od njih završio i u Al Andalusu.
Fejić se specijalizirao za srednjovjekovnu historiju Balkana, s posebnim fokusom na odnose između srednjovjekovne Srbije, Bosne i zapadnog Sredozemlja. Njegovi radovi bave se trgovinom robljem, pomorskim i trgovačkim odnosima, te društvenim i gospodarskim strukturama u srednjem vijeku. Prema dostupnim podacima, Fejić je istraživao arhive u Kotoru, Dubrovniku, Barceloni, Sevilji i Simankasu, što mu je omogućilo dubinski uvid u trgovinu robljem i druge povijesne fenomene.
Kada je u pitanju trgovina robljem iz Bosne, Fejić potpisuje dva rada. “Trgovina bosanskim robljem u Barceloni krajem XIV i početkom XV vijeka” istražuje trgovinu robljem iz Bosne u Barceloni tokom kasnog 14. i ranog 15. stoljeća. Fejić analizira kako su Slaveni, uključujući Bošnjake, Hrvate i druge s prostora Dalmacije i Bosne, bili zarobljavani i prodavani na tržnicama roblja, posebno u katalonskim gradovima. Robovi su često dolazili iz regije označene kao Sclavonia (srednjovjekovni naziv koji je uključivao Bosnu), a trgovina je bila dio šire mreže koja je povezivala Balkan s Mediteranom. Rad sadrži arhivske dokumente koji pokazuju obim trgovine, uvjete ropstva i ulogu dalmatinskih gradova kao posrednika.
“Dokumenti o prodaji i oslobađanju robova iz Bosne i Dubrovnika u Kataloniji” se fokusira na specifične dokumente koji svjedoče o prodaji i oslobađanju robova iz Bosne i Dubrovnika u Kataloniji. Fejić detaljno analizira arhivske izvore, poput ugovora o prodaji, akata o oslobađanju i drugih pravnih dokumenata, koji otkrivaju društveno-ekonomske aspekte ropstva. Ovi dokumenti pružaju uvid u to kako su robovi integrirani u katalonsko društvo, uključujući njihove uloge (kao kućni robovi, vojnici ili radnici) i procese emancipacije.
Do kakvih je zaključaka Fejić došao u svjim istraživanjima? Ukratko, među velikim gradovima i centrima ekonomske aktivnosti s kojima su Ragusa (Dubrovnik) i drugi dalmatinski gradovi održavali stalne veze tokom srednjeg vijeka, gradovi na mediteranskoj obali Španije bili su najudaljeniji. S druge strane, Katalonija i dalmatinska obala nisu pripadale istoj zoni ekonomske i političke moći — prva je imala za centar Barcelonu, a druga moćnu i prema Ragusi sumnjičavu Veneciju.
Uprkos ovim povijesno nepovoljnim okolnostima, katalonsko-raguški odnosi, a u manjoj mjeri i odnosi drugih dalmatinskih gradova sa mediteranskom obalom Španije, doživjeli su značajan uspon tokom 14. i 15. stoljeća, doprinoseći uspostavi pravog komunikacijskog mreža između ovih dalekih centara mediteranske trgovine.
Nedugo nakon dolaska prvih Katalonaca u Ragusu (krajem 13. stoljeća), vlast Kraljevine Aragona proširila se prvo na Siciliju nakon Sicilijanskih večeri 1282. godine, a potom i na Sardiniju 1323. Nakon nestanka jedne grane sicilijanske loze kuće Aragona, i Vojvodstvo Atina je na dvije godine (1377–1379) bilo pod direktnom upravom katalonsko-aragonske krune. Na kraju, nakon duge borbe protiv Anžujskog kraljevstva, Aragonci su 1442. osvojili Kraljevinu Napulj.
Tokom cijelog ovog perioda, trgovci i mornari iz različitih država i gradova unutar katalonsko-aragonskog područja, s jasnom dominacijom Katalonaca, često su posjećivali Ragusu i dalmatinske luke. Osim trgovaca označenih kao Katalonci, bilo je tu i Španaca, Aragonaca, Navaraca, stanovnika Valencije, Barcelone, Tortose, Tarragone, Majorke, Perpinjana, Narbonnea i drugih gradova.
Grad Barcelona je tokom 15. stoljeća imenovao katalonske konzule u Ragusama, a zapisnici Vijeća petorice u Barceloni redovno bilježe ta imenovanja. Bili su to poslovni ljudi čiji se tragovi nalaze u raguskim notarijalnim knjigama, a isticali su se svojom važnosti i raznovrsnošću inicijativa.
Najraniji primjeri odnose se na trgovinu robljem, koja je obogatila mnoge katalonske trgovce u Ragusama. Oni su koristili blizinu Bosne, zemlje dualističke hereze tokom cijelog srednjeg vijeka, kao veliki izvor robovske radne snage. Trgovci su kod lokalnih notara sastavljali pravne akte prije ukrcavanja “roba”. Ipak, često se dešavalo da su ti “patareni”, porijeklom iz Bosne, bili dobri kršćani, kršteni u svojoj zemlji. Zabilježeni su slučajevi da su katalonski trgovci u Ragusi kupovali robove iz Bosne, ali su te kupovine u odredišnim lukama proglašavane ništavnim.
Na primjer, sicilijska kraljevska kancelarija je 1416. oslobodila 25 robova iz Bosne “nakon što su dobili informaciju da su to pravi kršćani i slobodni ljudi”. Kraljica Marija Aragonska je u januaru 1423. oslobodila dvije žene iz Raguse koje su bile izložene na trgu robova u Barceloni, “nakon što su saznali da su dobre kršćanke krštene” i naredila da trgovci njima nadoknade štetu. Nedostaju precizniji podaci, ali postavlja se pitanje odakle su dolazile ove vijesti i glasine koje su dovele do konkretnih administrativnih mjera. Vijesti o robovima iz daleke i nepoznate zemlje pokazale su se važnijim za njihovu sudbinu od svih dokumenata koje su prodavač i kupac prikupili.
