Posmrtni ostaci ovih žrtava su identifikovani 2016. godine, ali porodice sve do sada nisu smogle snage odlučiti se na ukop, s obzirom na činjenicu da se radi o fragmentima kostiju koji su do sada pronađeni

Posmrtni ostaci deset žrtava zločina počinjenih u selu Žulja, između Mostara I Nevesinja, te jedne žrtve iz sela Vranjevići spremni su za ukop. Sutra u 12.00 sati u selu Žulja bit će klanjana kolektivna dženaza za 10 žrtava koje su srpske snage zarobile i ubile 13. i 14. juna 1992. godine u selima Vranjevići i Žulja, a u 11.00 sati bit će održan sprovod Mirku Puljiću na groblju u Rodoču, kojeg su srpske snage također zarobile i ubile u Vranjevićima 13. juna 1992. godine.

Glasnogovornica Instituta za nestale osobe BiH Emza Fazlić kazala je Feni da se radi o deset žrtava bošnjačke nacionalnosti i jednoj žrtvi hrvatske nacionalnosti čiji su posmrtni ostaci ekshumirani od 26. do 28. oktobra 1999. godine iz jame Lipovača nadomak Nevesinja.

Posmrtni ostaci ovih žrtava su identifikovani 2016. godine, ali porodice sve do sada nisu smogle snage odlučiti se na ukop, s obzirom na činjenicu da se radi o fragmentima kostiju koji su do sada pronađeni.

– Zbog činjenice da vrijeme prolazi te da se još traga za sekundarnom grobnicom u kojoj se, prema operativnom saznanjima, nalaze posmrtni ostaci od 120 do 140 osoba, među kojima i žrtve iz jame Lipovača, porodice su se ove godine ipak odlučile da ukopaju posmrtne ostatke koji su do sada pronađeni i identificirani – kazala je Fazlić.

Najmlađa žrtva koja će sutra biti ukopana je Mujo (Smaila) Zolj, koji je u času smrti imao 34 godine. Najstarija žrtva koja će naći konačan smiraj je Meho (Alije) Ćatić, koji je imao 77 godina kada je ubijen.

Ove godine konačan smiraj će naći žrtve:

Meho (Alije) Ćatić, rođen 1922. godine;

Meho (Mujo) Ćatić, rođen 1948. godine;

Ibro (Juso) Ćatić, rođen 1962. godine;

Ibro (Mujo) Pirušić, rođen 1941. godine;

Mujo (Smail) Zolj, rođen 1965. godine;

Salko (Alija) Ćatić, rođen 1941. godine;

Smajo (Mustafa) Ćatić, rođen 1941. godine;

Ramo (Selim) Mravić, rođen 1962. godine;

Šaćir (Jusuf) Mravić, rođen 1935. godine;

Hakija (Salko) Bašić, rođen 1939 godine;

Mirko Puljić, rođen 1942. godine.

U Žuljima je ubijeno i zarobljeno ukupno 33 ljudi, starica, staraca i djece. Najstarija žrtva imala je 83 godine, a najmlađa nepunih osam godina.

Većina nestalih bile se starije osobe, žene i djeca, što jasno govori da zločinci nisu birali kada su sijali smrt. U inerciji općeusvojenog narativa kao razlog najčešće se navodi to što su žrtve bili Bošnjaci i da su imali muslimanska imena, jer nikome ništa, ni na koji način nisu učinili nažao.

Selo Žulja, smješteno na zapadnim padinama planine Velež, u blizini Mostara, ostalo je upamćeno po strahotama koje su ga zadesile tokom dva rata, ostavljajući dubok trag u kolektivnom sjećanju njegovih stanovnika i šire zajednice. Dva ključna događaja, jedan tokom Drugog svjetskog rata 1942. godine, a drugi tokom Agresije na Bosnu i Hercegovinu 1992. godine, svjedoče o brutalnosti zločina.

Dana 14. juna 1992. godine, trećeg dana Kurban-bajrama, u ranim jutarnjim satima, jedinice Jugoslovenske narodne armije (JNA) i Vojske Republike Srpske (VRS) pokrenule su snažan napad na Žulja. Selo je u potpunosti spaljeno, a stanovništvo koje nije uspjelo pobjeći suočilo se s okrutnom sudbinom.

Među prvim žrtvama bili su Avdo Zolj, kojem su srpski vojnici odsjekli glavu u činu neizrecive brutalnosti, te Fata Delić, koja je živa spaljena u vlastitoj kući. Osim njih, deset žena i dvoje djece nestalo je u okolini sela,ukupno je 33 civila, uključujući starce, žene i djecu, ubijeno ili zarobljeno. Najstarija žrtva imala je 83 godine, dok je najmlađa imala tek nepunih osam godina, što svjedoči o nemilosrdnosti napadača koji nisu birali svoje mete.

Prema srpskim izvorima, poput knjige Zorana Janjića Nevesinjska brigada u ratu 1992–1995., napad na Žulja bio je strateški motiviran. Nakon poraza srpskih snaga u dolini Neretve i napredovanja Hrvatske vojske iz smjera Čapljine i Stoca, pod vodstvom generala Krstičevića i Bobetka, Žulja su bila ključna tačka zbog svog položaja.

Selo je, zajedno s okolnim mjestima poput Dabrica-Ljuljenice, Kamene, Svačića, Gornjih Vranjevića i Rabine, dominiralo širim područjem dubravske visoravni, mostarske kotline i teritorija Stoca. Srpske snage plašile su se diverzantskih akcija Armije Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH) i Hrvatskog vijeća obrane (HVO), što je Žulja učinilo prioritetnom metom.

Srpska historiografija često nastoji relativizirati zločine, opisujući civilne žrtve kao “kolateralnu štetu” ili posljedicu djelovanja neodgovornih pojedinaca. Međutim, činjenica da su žrtve bile uglavnom starci, žene i djeca, te da su meta bili Bošnjaci upućuje na etnički motivirano nasilje. Dodatno, napad je imao i ekonomski motiv – u Žuljama je opljačkano oko 5.000 ovaca, što je bilo značajno za srpske snage suočene s nedostatkom hrane nakon povlačenja iz doline Neretve.

Selo Žulja nije prvi put stradalo 1992. godine. Tokom Drugog svjetskog rata, petog maja 1942. godine, partizanske jedinice – Drugi udarni partizanski bataljon i bataljon “Bišina” – izvele su napad na Žulja, stopostotno naseljena bošnjačkim stanovništvom. Prema knjizi Vlade Ivkovića Nevesinje 1942., partizani su selo optužili za “ustaštvo”, iako su mještani samo nastojali zaštititi svoja ognjišta od svih oružanih snaga.

Napad je započeo u ranim jutarnjim satima, nakon što su partizanske jedinice stigle iz obližnjeg sela Žuberin, naseljenog srpskim stanovništvom. Mještani su pružili otpor iz kamenih kuća, što je rezultiralo paljenjem tih kuća i stradavanjem civila.

U napadu je ubijeno desetak osoba, uključujući članove porodice Ćatić: Hatu, Ibru, Fatu, Đulsu, Eminu, Begu i Hadžu. Partizanski izvještaji priznaju da su počinjene “greške”, uključujući masovno paljenje kuća i pljačku stoke i namirnica. Zaplijenjeno je preko 1.000 ovaca, dio stoke podijeljen je siromašnima, a dio poslan Operativnom štabu za Hercegovinu.

Komandant Vlado Šegrt, kasnije narodni heroj, čestitao je na “junačkom uspjehu”, pozivajući na daljnje “čišćenje ustaških sela”, uz upozorenje da se “pošteni Muslimani i katolici” ne diraju. Unatoč tome, Operativni štab kasnije je kritizirao paljenje sela i prekomjernu pljačku, naglašavajući da partizani nisu vojska kojoj je cilj ubijanje i paljevina, već borba za slobodu.

Tokom Drugog svjetskog rata, bošnjačko stanovništvo Žulja našlo se između četnika, partizana, talijanskih snaga i vojske NDH, svaka od kojih je imala svoje ciljeve. Slično kao i 1992. godine, Žulja su stradala zbog strateške važnosti  au oba su slučaja tamošnji Bošnjaci platili najvišu cijenu.