Američki publicist Michael Parenti ostao je upamćen kao jedan od najoštrijih kritičara zapadnog imperijalizma, ali je njegov odnos prema ratovima u bivšoj Jugoslaviji razotkrio tamnu stranu tog diskursa. Relativiziranjem zločina u Bosni i Hercegovini, osporavanjem genocida u Srebrenici i političkom odbranom Slobodana Miloševića, Parenti je pokazao kako se antiimperijalizam može pretvoriti u revizionizam

Američki politički publicist i dugogodišnji kritičar zapadnog imperijalizma Michael Parenti preminuo je prije tri dana u Sjedinjenim Američkim Državama, u 92. godini života. Parenti je bio poznat kao jedan od najutjecajnijih autora radikalne američke ljevice, autor brojnih knjiga i eseja u kojima je napadao NATO, američku vanjsku politiku i globalni neoliberalni poredak. Njegov intelektualni opus imao je snažan odjek među antiratnim i antiimperijalističkim krugovima širom svijeta.

Međutim, Parenti je ostao duboko kontroverzna figura zbog svojih stavova o ratovima u bivšoj Jugoslaviji. Tokom devedesetih i nakon njih, javno je branio politiku Slobodana Miloševića, osporavao legitimitet Haškog tribunala i relativizirao zločine počinjene u Bosni i Hercegovini, uključujući genocid u Srebrenici. Upravo taj dio njegovog naslijeđa izazvao je trajne polemike i doveo do toga da se njegovo ime, uz kritiku Zapada, veže i za politički revizionizam.

Dugogodišnji kritičar američkog imperijalizma, NATO intervencija i globalne hegemonije, Parenti je u mnogim temama ostavio trag kao oštar i često pronicljiv analitičar. Ali njegov odnos prema ratovima u bivšoj Jugoslaviji, a naročito prema Bosni i Hercegovini i Slobodanu Miloševiću, ostaje jedan od najproblematičnijih primjera kako se radikalni antiimperijalizam može pretvoriti u politički revizionizam.

Problem s Parentijevim pisanjem o Balkanu ne svodi se na „drugačije mišljenje“. Riječ je o sistematskom obrascu: relativizaciji zločina, delegitimizaciji međunarodnog pravosuđa i političkoj normalizaciji aktera koji su nosili ključnu odgovornost za ratove i masovna stradanja.

U Parentijevom tumačenju ratova devedesetih, gotovo svi događaji podređeni su jednoj osnovnoj tezi: Zapad, predvođen Sjedinjenim Državama i NATO-om, razorio je Jugoslaviju kako bi nametnuo neoliberalni poredak i vojnu dominaciju. Ova teza, sama po sebi legitimna za raspravu, kod Parentija postaje jedini interpretativni okvir. Sve što se ne uklapa u taj narativ, uključujući sistematsko etničko čišćenje, opsadu Sarajeva i genocid u Srebrenici, biva relativizirano, umanjeno ili objašnjeno kao „posljedica građanskog rata“ i „medijske manipulacije“.

U knjizi To Kill a Nation: The Attack on Yugoslavia Parenti ne negira da je bilo zločina, ali ih tretira kao simetrične ekscese svih strana, uporno izbjegavajući hijerarhiju odgovornosti. Time se briše ključna razlika između agresije i odbrane, između planskog nasilja i haotičnog rata.

Najsporniji aspekt Parentijevog rada jeste njegov odnos prema Srebrenici. Iako rijetko izgovara eksplicitnu rečenicu „genocid se nije dogodio“, on dosljedno osporava samu kvalifikaciju genocida. Čini to na tri načina:

Prvo, dovodi u pitanje broj žrtava, oslanjajući se na selektivne izvore i insinuacije o „preuveličavanju“. Drugo, insistira na kontekstu ranijih sukoba kako bi masovno ubistvo u julu 1995. predstavio kao „osvetnički čin“, a ne kao planski zločin. Treće, Haški tribunal prikazuje kao politički instrument, čime se unaprijed diskvalifikuju njegove presude.

U tom spoju relativizacije i proceduralnog skepticizma, Parenti ne mora izgovoriti riječ „negiranje“. Njegov tekst već proizvodi isti efekat: razgradnju pojma genocida i sumnju u sudski utvrđene činjenice.

Ova logika kulminira u Parentijevom odnosu prema Slobodanu Miloševiću. Za Parentija, Milošević nije autoritarni nacionalistički lider koji je destabilizirao region, već prije svega žrtva zapadne demonizacije. On ga opisuje kao političara koji se suprotstavio privatizaciji, očuvao socijalnu državu i zbog toga postao meta imperijalne agresije.

U tom okviru, Miloševićeva odgovornost za ratove u Hrvatskoj, Bosni i na Kosovu postaje sporedna ili nepostojeća. Parenti ne prihvata koncept komandne odgovornosti, niti priznaje da je politička i logistička podrška bosanskim Srbima bila ključna za sprovođenje etničkog čišćenja.

Parenti je javno osporavao legitimitet Haškog tribunala, nazivajući ga selektivnim i politički motiviranim. Učestvovao je u američkim i međunarodnim inicijativama koje su zagovarale Miloševićevu odbranu, potpisivao peticije i govorio na skupovima gdje je njegov lik predstavljan kao simbol otpora Zapadu, a ne kao optuženik za ratne zločine.

Posebno je važno naglasiti da Parentijev revizionizam ne dolazi s desnice, niti iz nacionalističkog diskursa. On dolazi iz ljevičarske, antiratne i antiimperijalne tradicije, što ga čini opasnijim i dugotrajnijim. Njegovi tekstovi nisu pamfleti; oni su argumentirani, stilizirani i intelektualno zavodljivi, naročito za publiku koja s pravom sumnja u zapadne intervencije i medijsku propagandu.

Upravo zato je njihov učinak snažan: oni nude osjećaj moralne superiornosti („mi vidimo iza propagande“), ali po cijenu brisanja žrtava koje se ne uklapaju u geopolitičku šemu.

Kritika NATO bombardovanja, selektivne pravde i zapadne hipokrizije ne zahtijeva negiranje genocida niti rehabilitaciju autoritarnih lidera. Ta granica, međutim, kod Parentija ostaje pređena. Njegov rad pokazuje kako se antiimperijalizam, ako postane apsolutna ideološka matrica, može pretvoriti u opravdavanje lokalnih zločina sve dok su počinjeni od „pogrešne“ strane Zapada.

Danas, decenijama nakon rata, Parentijevi tekstovi i dalje cirkulišu, naročito u digitalnim prostorima alternativne ljevice. Često ih se citira bez konteksta, kao „dokaz“ da je Bosna bila medijska konstrukcija, a Milošević žrtva istorije.

Upravo zato je važno jasno imenovati stvari. Michael Parenti nije bio neutralni kritičar Zapada u jugoslavenskom ratu. Bio je politički apologeta jednog režima, i revizionist zločina koji su sudski utvrđeni i historijski dokumentirani.

To ne poništava njegov raniji rad, ali ga ozbiljno kompromituje. Jer nema antiimperijalizma koji opravdava masovne grobnice, niti kritike NATO-a koja briše Srebrenicu. Granica između kritike moći i saučesništva u laži postoji i Parenti ju je u ovom slučaju prešao.