Na 60 metara ispod površine, u napuštenoj rudarskoj jami na zapadnoj obali Norveške, smješten je jedan od najnaprednijih superračunara Evrope. U prostoru koji je nekada odjekivao od zvuka bušilica i kamiona za odvoz rude olivina, danas pulsira digitalno srce zemlje – Olivia

Mina Lefdal, smještena između Måløya i Nordfjordeida, decenijama je bila sinonim za tešku industriju. Kroz njene hodnike vadio se olivin, mineral zelenkaste boje koji je oblikovao lokalnu privredu. Danas se isti taj prostor prostire na 120.000 kvadratnih metara podzemnih galerija i tunela, pretvorenih u centar podataka koji Norveškoj daje ono što Evropa već dugo traži, tehnološku nezavisnost.

Superračunar Olivia, razvijen u saradnji s Hewlett-Packard Enterprise i opremljen vrhunskim AMD čipovima, simbolizira prijelaz iz industrijskog u digitalno doba: od iskopavanja kamena do „rudarenja“ podataka.

Težak petnaest tona i smješten u čeličnom modulu od svega 14 kvadratnih metara, Olivia sadrži više od 64.000 procesorskih jezgri i 304 najnaprednije grafičke kartice na tržištu. Time Norveška povećava svoje kapacitete za vještačku inteligenciju sedamnaest puta u odnosu na raniji nivo.

Ove brojke nisu samo puka demonstracija tehnološkog prestiža. Olivia je već stavljena u službu nauke, od razvoja novih lijekova do klimatskih modela i simulacija. „Sada analize koje su nam ranije trajale sedmicama završavamo u svega nekoliko dana“, objašnjava istraživač Mats Bentsen iz instituta NORCE Research.

Lokacija nije slučajna. Serveri visokih performansi proizvode ogromne količine topline, a njihovo hlađenje često predstavlja ekološki i ekonomski problem. U Lefdalu rješenje nudi priroda: hladna voda iz obližnjeg fjorda koristi se za hlađenje sistema, a zatim, ugrijana do 20 stepeni, preusmjerava se u akvakulturu, u pogone za uzgoj lososa. Tako se zatvara energetski krug u kojem računarstvo i ribarstvo rade jedno za drugo.

„U osnovi, ovo je podzemna minigradnja sa četrnaest ulica. Svaka od njih može primiti servere globalnih kompanija“, objašnjava Mats Andersson, direktor Lefdal Mine Datacentera. „Mercedes-Benz i BNP Paribas već koriste dio infrastrukture, a interes samo raste.“

Za državnu agenciju Sigma2, zaduženu za visokoperformansnu infrastrukturu, Olivia je mnogo više od računarske mašine. „To je motor nauke i čin nezavisnosti“, kaže Helge Stranden, savjetnik za računarstvo i skladištenje.

Mina nudi prirodnu zaštitu: duboko ispod stijena nema toplih dana, nema zagađenog zraka, a energetski sistem zasniva se na obnovljivim izvorima. Investicija od 225 miliona norveških kruna (oko 19 miliona eura) osmišljena je kao projekat u stalnom razvoju, s mogućnošću da se u narednim godinama gotovo udvostruči kapacitet.

Olivia je samo jedan od koraka u nastojanju Evrope da smanji zavisnost od američkih i kineskih tehnoloških giganata. Evropska komisija već godinama finansira mrežu EuroHPC superračunara, među kojima su finski LUMI i španski MareNostrum 5, koji se ubrajaju među najbrže na svijetu.

Za razliku od tih mastodonata, Olivia ne pretenduje da bude najjača. Njena uloga je drugačija: pružiti Norveškoj i nordijskom regionu kompaktan, ekološki i strateški ključan sistem za potrebe vještačke inteligencije i naučnih istraživanja.

Nordijske zemlje postale su magnet za tehnološke investicije. OpenAI je najavio gradnju evropskog megacentra upravo u Norveškoj, TikTok ulaže milijardu eura u Finskoj, a Google širi svoje kapacitete u Švedskoj. Ključ leži u kombinaciji: jeftina i čista energija, hladna klima, politička stabilnost i povoljna regulativa. U tom pejzažu Lefdal zauzima posebno mjesto, kao digitalni „Fort Knox“, zaštićen duboko unutar planine, ali otvoren za kompanije i istraživače iz cijelog svijeta.

IZVOR: El Confidencial