Medrese na indijskom potkontinentu dale su ogroman doprinos razvoju vjerskih znanosti – naročito hadiskih i kur'anskih studija. Uz to, u nastavni plan uključeni su filozofija, historija, medicina, fizika, fikhska nauka, astronomija, aritmetika i logika
Još od prvih osvajanja 751. godine, s prvim kontaktima islamskih zajednica sa Indijskim potkontinentom, džamije su postale više od bogomolja – one su bile prve škole i jezgra duhovnog, obrazovnog i društvenog života. Unutar njihovih zidova razvijala se prva forma “suffa” obrazovanja, usmjerena na učenje islama i razvijanje znanja među lokalnim stanovništvom.
Pravi zamah obrazovanju dao je period Gaznavida, kada se počinje razvijati sistematsko obrazovanje kroz formalne medrese. Potom dolaze Guridi i Delhijski sultanat koji daju dodatni značaj osnivanju medresa i biblioteka, te širenju znanja. U 13. stoljeću, pod pritiskom Mongola, brojni učenjaci iz Srednje Azije pronalaze utočište u Indiji, što rezultira kulturnim i naučnim procvatom – naročito u Delhiju koji tada prerasta u ključni centar obrazovanja.
Sultan Firuz Šah Tugluka ostavio je dubok trag – izgradio je više od 30 džamija i medresa u Delhiju, uključujući i tada najveću medresu koja je nosila njegovo ime. Ipak, invazija Timura u 14. stoljeću ostavlja razorne posljedice: medrese, kao i mnoge druge institucije, bivaju uništene. Obnovu obrazovanja nastavljaju Lodi dinastija iz Agre te dinastije sa juga – Bahmanidi, Adilšahi, Nizamšahi i Kutbšahi – koje osnivaju stabilne obrazovne sisteme i okupljaju renomirane učenjake.
Mugalski period obilježen je institucionalizacijom obrazovanja. Prvi put se nastavnici i učenici finansiraju direktno iz državne kase, a širenje nauke i umjetnosti postaje prioritet. Akbar Šah izdaje ukaz o važnosti obrazovanja i umjetnosti. Mughali integrišu koncept „džamija-medresa“: pored molitvenih prostora, grade se učionice, sobe za učenike i biblioteke.
Većina mugalskih medresa posjedovala je biblioteke. Humajun, sin Babura, bio je strastveni ljubitelj knjiga – toliko da je nosio knjige i na bojišta. Čak je u palati Šer Šaha u Delhiju uredio ličnu biblioteku. Sultan Džahangir donosi zakon prema kojem imovina umrlih bez nasljednika prelazi državi i koristi se za obrazovne svrhe. Šah Džahan finansira izgradnju medresa prihodima od vakufa.
U doba Aurangzeba osnivaju se ključne obrazovne institucije. Medresa Rahimiyya u Delhiju postaje prestižna škola sve do kraja 19. stoljeća. Aurangzeb također osniva poznatu medresu „Dârülulûm-i Firengî Mahal“ u Laknevu, koja će naredna tri stoljeća biti sinonim za visoko islamsko obrazovanje. Učenici ove škole, naročito iz Rahimiyye, kasnije će biti predvodnici intelektualnih i društvenih pokreta na potkontinentu.
Kako se moć Mugala gasila, dolazi do novih razaranja. Nadir-šah Afšar iz Irana pljačka gradove Punjaba i Delhi, odnosi neprocjenjive knjige iz carske biblioteke. U borbama sa Sikima i Britancima, mnoge medrese bivaju uništene.
Nakon zvaničnog kraja Mugal dinastije 1858. godine, britanske vlasti mijenjaju obrazovni sistem. Medrese se pokušavaju transformirati po britanskom modelu i pretvaraju u koledže. Ipak, tradicionalne institucije se ne gase u potpunosti – Deoband medresa postaje simbol otpora i čuvar klasičnog islamskog obrazovanja.
Medrese na indijskom potkontinentu dale su ogroman doprinos razvoju vjerskih znanosti – naročito hadiskih i kur'anskih studija. Uz to, u nastavni plan uključeni su filozofija, historija, medicina, fizika, fikhska nauka, astronomija, aritmetika i logika.
Iako su mnoge historijske medrese danas nestale, njihov trag ostaje neizbrisiv. Studenti i učitelji koji su prošli kroz ove obrazovne institucije kasnije su se uključivali u politički život zemlje, a u doba britanske vlasti – bili su u prvim redovima borbe za nezavisnost.
IZVOR: GZT
