Evropa ulazi u novu fazu ubrzanog naoružavanja pod pritiskom rata u Ukrajini i zahtjeva Sjedinjenih Država, ali koristi od tog procesa ostaju upitne. Iako se govori o vojnom kejnzijanizmu kao mogućem izlazu iz dugog ekonomskog zastoja, stvarnost pokazuje drugačiju sliku: rast profita velikih odbrambenih kompanija, rasipanje budžeta, izostanak zajedničke evropske strategije i masovne kupovine oružja iz SAD-a i Izraela

Jedan mogući scenarij za Evropu u 2026. godini: mirovni sporazum kojim bi se okončao rat u Ukrajini i otvorila perspektiva ružičaste neposredne budućnosti. Iako je Donald Trump prvobitno trasirao put popuštanjem Vladimiru Putinu, pritisak evropskih lidera, predvođenih Emmanuelom Macronom i Friedrichom Merzom, uspijeva promijeniti tok pregovora, a postignuti sporazum garantira sigurnost Ukrajine, a time i Evrope.

Geopolitičke tenzije se smanjuju, slijedi približavanje Rusiji i pozitivniji odnos prema Kini. U sjeni završetka rata, evropska ekonomija dobija na snazi: padaju troškovi energije, obnavljaju se tržišta, rastu investicije i poslovno povjerenje, a finansijski troškovi se smanjuju.

Kao posljedica vanjskog popuštanja napetosti i poboljšanja ekonomskih prilika, vojna potrošnja se obuzdava, dok očekivanja stanovništva rastu. Životni standard se poboljšava, a javna rasprava o rezovima u državi blagostanja, penzijama i socijalnim uslugama, gubi na intenzitetu. Kolike su šanse da upravo takav tok događaja uslijedi u skoroj budućnosti? Analitičari mjesecima razmatraju to pitanje, ali bez saglasnosti, a čini se da se stvari ipak neće kretati tako optimističnim putem.

Mnogo je vjerovatniji srednji vojni scenarij, ali s potpuno drugačijim ekonomskim i političkim posljedicama. Sporazum o okončanju rata u Ukrajini mogao bi napredovati, ali na temelju privremenog dogovora između Trumpa i Putina, a ne u saradnji s navodnim evropskim saveznicima prvoga. To bi značilo da i Rusija i Sjedinjene Američke Države mogu nastaviti po svom, i to će i učiniti. Posljednji primjer je Venecuela Nicolása Madura; sljedeća stanica mogao bi biti Iran.

U međuvremenu, Evropska unija ostat će pod snažnim vanjskim pritiscima. Iako je ekonomija godinu završila bolje nego što se očekivalo, kako navodi i Evropska centralna banka (ECB), realnost je da kliješta koja čine trgovinski pritisci SAD-a putem carina i rastući uvoz iz Kine, direktno ili preko trećih zemalja, guše evropsko industrijsko tkivo.

Pogledajmo stanje ekonomije. U Francuskoj se govori o novom valu deindustrijalizacije, izazvanom dugim nizom zatvaranja preduzeća, dok Njemačka i Italija također osjećaju posljedice, iako u tim slučajevima neki ublažavaju dijagnozu govoreći o transformaciji proizvodne baze. Pozitivni efekti ekonomskog ciklusa u usponu miješaju se s dubljom stvarnošću izraženog industrijskog opadanja, naročito u sektorima poput automobilske i hemijske industrije. Riječ je o ključnim stubovima njemačkog ekonomskog modela, posebno ugroženim kineskom konkurencijom.

Kako je nezamislivo da bi primirje okončalo vojnu trku u Evropi, na koju je kontinent gurnut zahtjevima SAD-a i invazijom na Ukrajinu, tim redoslijedom političkih i hronoloških uzroka, postavlja se pitanje može li taj vojni kejnzijanizam izvući Evropu iz ekonomskog zastoja koji traje već decenijama. Za početak, velike evropske odbrambene kompanije ove godine ostvarile su rekordne profite, u iznosu od pet milijardi eura (Financial Times, 30. decembar).

Ne postoje presedani koji bi pokazali da je vojna potrošnja kompatibilna s poboljšanjem ili čak očuvanjem životnog standarda građana pogođenih zemalja, osim ako one ne zauzimaju hegemonijsku poziciju u svjetskom sistemu. U evropskom slučaju to izgleda još manje vjerovatno.

Prvo, gotovo je nemoguće uskladiti politike potrošnje među evropskim partnerima. Najnoviji primjer je novo, neodređeno odgađanje projekta zajedničkog borbenog aviona zbog sukoba između Njemačke i Francuske oko pitanja ko će njime upravljati. U srednjem roku neće doći do ujedinjenja evropske odbrambene politike, što raspršuje potrošnju, onemogućava ekonomiju obima i u suštini otvara prostor za jalovu političku borbu među državama.

Drugo, sredstva iz novih velikih odbrambenih budžeta uglavnom se usmjeravaju na kupovinu naprednih sistema iz SAD-a i Izraela. U posljednjem velikom planu potrošnje koji je njemački Bundestag usvojio prije dvije sedmice, u iznosu od 50 milijardi eura, glavni dio sredstava namijenjen je višemilijardskom programu nabavke raketnog sistema Arrow 3 iz Tel Aviva. Prethodna vlada socijaldemokrate Olafa Scholza, u sličnom pravcu, naručila je iz Washingtona 35 borbenih aviona F-35, po cijeni koja bi mogla dostići 10 milijardi eura. Friedrich Merz je već najavio želju da se kupi još dodatnih petnaest.

Do 650 primjeraka tog borbenog aviona trenutno je u procesu nabavke u evropskim zemljama. Osim što to znači odustajanje od budućeg evropskog borbenog aviona, takva odluka predstavlja jasan uspjeh Trumpovog cilja da povećanje evropskih vojnih budžeta posluži za punjenje knjiga narudžbi američke namjenske industrije i smanjenje trgovinskog deficita SAD-a.

Nezamislivo je povećati produktivnost i promijeniti ekonomski model, stvarajući globalno vodeće kompanije, ako se najveći dio potrošnje usmjerava na kupovinu iz inostranstva, a ono što se troši unutar zemlje ide u grane s malim tehnološkim doprinosom ili u kojima tehnologija čini tek zanemariv dio ulaganja. Naprednih istraživanja gotovo da i nema.

U konačnici, riječ je o trci u naoružanju koja će iskrvariti socijalne politike uključenih država, poticati populizam i društvenu polarizaciju, a pritom neće dovesti do ekonomskog preporoda Evrope.

IZVOR: La Vanguardia