Francuska filmska legenda Brigitte Bardot preminula je u 91. godini, ostavivši iza sebe dubok i proturječan trag u evropskoj kulturi. Ikona francuskog filma pedesetih i šezdesetih godina, simbol senzualnosti i modne revolucije, Bardot je obilježila epohu filmovima Godarda, Mallea i Cocteaua. Nakon povlačenja iz glume, život je posvetila borbi za prava životinja, ali i izazivala burne polemike zbog političkih stavova i javnih istupa

Francuska glumica i pjevačica Brigitte Bardot (Pariz, 1934) umrla je jutros u 91. godini života, saopćila je njena fondacija u zvaničnom saopćenju. Bardot je bila jedna od najvažnijih ličnosti francuske kulture tokom 1950-ih i 1960-ih godina, kada je igrala u filmovima kao što su Žena i lutka (Julien Duvivier), Prezir (Jean-Luc Godard), Viva Maria! (Louis Malle) i Testament Orfeja (Jean Cocteau). Društvo tog vremena smatralo ju je ikonom senzualnosti.

Svoju umjetničku karijeru započela je kao baletna plesačica, iako je sa 18 godina debitirala na filmu u ostvarenju Le Trou normand (1952). Dvije godine kasnije, 1954, započela je rad u Sjedinjenim Američkim Državama, u vrijeme kada evropske glumice tamo još nisu bile naročito cijenjene. Bardot je glumila uz Kirka Douglasa u filmu Un acte d’amour. Deceniju kasnije vratila se američkoj filmskoj industriji, tumačeći samu sebe u filmu Dear Brigitte s Jamesom Stewartom. Iako su njeni filmovi često bili komercijalno uspješni, nerijetko nisu dobijali isto priznanje od kritike.

Bardot je bila i modna ikona. Početkom 1950-ih godina izazvala je skandal u filmskoj industriji pozirajući u bikiniju na festivalu u Cannesu te je popularizirala tip izreza koji otkriva ramena, kasnije poznat kao „Bardot izrez“. Njena slika i stil ostali su relevantni, pa modne kuće svakog ljeta ponovo oživljavaju marame i espadrile koje je često nosila na svojim ljetnim fotografisanjima.

Glumu je napustila 1973. godine i od tada se posvetila borbi za prava životinja i radu fondacije koja nosi njeno ime. Posljednje godine života provela je u La Madragueu, svojoj rezidenciji u Saint-Tropezu, na jugu Francuske, gdje je živjela okružena psima, mačkama i golubovima.

Umjetnica je bila uključena u više kontroverzi zbog svojih izjava o političkim pitanjima i antivakcinalne retorike: podržavala je krajnje desničarsku stranku Le Pena, a tokom pandemije zauzela je stav u korist antivakcinalnog pokreta i protiv zdravstvene politike francuskog predsjednika Emmanuela Macrona.

Ime Brigitte Bardot decenijama se ne povezuje samo s filmskom slavom i pionirskom borbom za prava životinja, nego i s nizom javnih izjava o islamu i muslimanima koje su izazvale duboke društvene i pravne kontroverze u Francuskoj i šire. Od kraja devedesetih godina, Bardot je u više navrata u otvorenim pismima, intervjuima i autorskim tekstovima upozoravala na ono što je nazivala „islamizacijom Francuske“, tvrdeći da se u francuskom društvu, pod plaštom tolerancije, nameću običaji koji su, po njenom mišljenju, nespojivi s republikanskom tradicijom i sekularizmom.

Posebno je oštro istupala protiv islamske prakse ritualnog klanja životinja tokom Kurban-bajrama, koju je opisivala kao okrutnu i neprihvatljivu, povezujući je s vlastitim dugogodišnjim aktivizmom za zaštitu životinja. U pismima upućenim francuskim predsjednicima i ministrima unutrašnjih poslova, tvrdila je da vlasti „zatvaraju oči“ pred tim praksama kako bi izbjegle sukob s muslimanskim zajednicama, čime, prema njenim riječima, žrtvuju zakone i vrijednosti Republike.

Međutim, Bardotine izjave nisu se zaustavile na kritici vjerskih rituala. U više navrata je govorila o muslimanima kao kolektivu, koristeći generalizirajući i zapaljiv jezik koji je francusko pravosuđe ocijenilo kao poticanje vjerske mržnje. U jednom od najcitiranijih slučajeva, pisala je o „populaciji koja uništava našu zemlju i nameće svoje običaje“, tvrdeći da se Francuzi osjećaju kao stranci u vlastitim četvrtima.

Takve formulacije dovele su do niza sudskih procesa: Bardot je više puta osuđivana na novčane kazne zbog kršenja zakona o govoru mržnje, a presude su redovno prenosili vodeći zapadni mediji poput Reutersa, Le Mondea i Guardiana, naglašavajući da se radi o ponovljenim prekršajima, a ne o izoliranim incidentima.

U svojim memoarima i knjigama Bardot je pokušavala dati širi okvir tim stavovima, tvrdeći da ne napada pojedince zbog njihove vjere, nego brani „pravo Francuske da ostane ono što jeste“. Ipak, kritičari su ukazivali da se granica između kritike religije i stigmatizacije vjerske zajednice u njenim tekstovima često briše. Antirasističke organizacije i dio francuske intelektualne javnosti upozoravali su da njen diskurs doprinosi normalizaciji islamofobije, naročito u kontekstu rasta krajnje desnice i napetosti oko imigracije.

Tako se Bardot, nekada simbol seksualne i kulturne revolucije Zapada, u kasnijoj fazi javnog života u zapadnim medijima pojavljuje kao figura dubokog prijepora: istovremeno slavljenja zbog borbe za životinje i oštro kritizirana zbog izjava o islamu i muslimanima, koje su ostavile trajan i kontroverzan trag u evropskim raspravama o identitetu, sekularizmu i granicama slobode govora.