Kad su pisani stihovi za Mevlud, upotrijebljen je glagol skupiti zbog metričkih razloga, jer bi oblik glagola sakupiti iskakao iz metra, pa je onda tako mogao utjecati na deriviranje sekundardnog značenja “zbijenosti”
Kad sam kao mlađuhan prvi put otišao na Mevlud, u džamiji su bosanske hodže učile milozvučnim glasom pobožne stihove ovog spjeva. No, na jednom sam mjestu štrecnuo, kad sam čuo stihove: “Djeco naša, naše majke voljene, / braćo, sestre, što ste ovdje skupljene.” Na trenutak sam pomislio kako je autor ovog teksta znao da smo u džamiji skupljeni, da smo se međusobno stisnuli, gusto se zbili jedno uz drugo. Pa ipak, bilo je jasno da smo se u džamiji sakupili, kako bismo prisustvovali činu obilježavanja rođendana posljednjeg Božijeg poslanika Muhammeda, a. s.
Na jezičkom planu, riječ je o leksemi koja ima više značenja i koja ima makar dva pojavna oblika, pri čemu je osnovna leksema direktno povezana s deravacijom i grananjem značenja. Osnovni je glagol kȕpiti, što znači “sabrati, pokupiti”, mada glagol pokupiti, kao i ovaj koji je povod za analizu, sadrži potenciju dodatnog značenja tj. “pokupiti se” ili “skratiti se” (o odjeći najčešće). Kada se uz glagol kȕpiti doda prefiks s- ili sa-, koje inače vodi porijeklo od prasl. *sъ-, koji može postati samo s– usljed gubljenja poluglasa u slaboj poziciji, ili sa– usljed vokalizacije ovog poluvokala, proizvodi se novo, dodatno značenje sa svojim nijansama: sъ–kupiti > skupiti / sakupiti, što je ovisilo od drugih, često metričkih razloga ili analogije za tvorbu, iako bi izvorni oblik treba glasiti skupiti zbog prirode promjene odnosno ispadanja poluglasa u slaboj poziciji.
Kada se značenje izvornog oblika glagola kȕpiti uporedi u odnosu na izvedene oblike tipa sakupiti ili skupiti ili npr. pokupiti, onda se lahko može ustanoviti njihova međusobna značenjska povezanost i uvjetovanost. Inače, Skok navodi da je korijen riječi kȕp značio “hrpu, gomilu”, a u nekim drugim etimološkim rječnicima (npr. Matasović i dr.) navodi se da kȕpiti znači “sjediniti, ujediniti, gomilati”. Upravo odatle i dolazi npr. imenica skup kao oznaka “zbira nekih jedinica koji čine neku cjelinu”, kao npr. skup odnosno sastanak ljudi, a slična je tome i imenica skupština npr., mada ova leksema ima “više” civilizacijsko značenje.
Dakle, skupiti (se) i sakupiti (se) imaju bliska značenja, ali značenje “stisnutosti i zbijenosti” tvori se od povratnog glagola skupiti (se), ali ne i sakupiti (se).
Bosanski Rječnik Filozofskog tako npr. daje oba oblika, ali ispravnijim smatra oblik sakupiti (se) s različitim značenjima kao prijelaznog i kao povratnog glagola, ali bez ekspliciranog značenja “stisnutosti, zbijenosti”, dok se u obliku glagola skupiti (se), pored postojećih navodi i značenje “zbijenosti, stisnutosti”. Grananje značenja dodatno se usložnjava kada se značenje “skupljenosti, zbijenosti” uporedi sa sabiranjem, zbrajanjem jer skupiti znači i “sabrati” nešto, pa se glagol sabrati se grana u značenju smirenosti, premišljanjem koje vodi do strpljivosti, smirenosti.
Kad su pisani stihovi za Mevlud, upotrijebljen je glagol skupiti zbog metričkih razloga, jer bi oblik glagola sakupiti iskakao iz metra, pa je onda tako mogao utjecati na deriviranje sekundardnog značenja “zbijenosti”.
“Braćo, sestre, što ste ovdje sakupljene!”
Alen Kalajdžija diplomirao je 2002. godine na Odsjeku za bosanski, hrvatski i srpski jezik i književnost naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, gdje je magistrirao 2007, a doktorirao 2012. godine. Predavao je kratko u osnovnoj i srednjoj školi, a imao je više angažmana u nastavi bosanskog jezika na univerzitetima u Bosni i Hercegovini i inostranstvu. Objavio je četiri naučne monografije iz oblasti lingvističke bosnistike te zbirku kratkih priča. Uz više od 80 naučnih i stručnih radova te petnaestak kulturalnih kolumni objavio je približno 300 naučnopopularnih pojedinačno koncipiranih jezičkih savjeta o bosanskom jeziku. Na mjestu direktora Instituta za jezik Univerziteta u Sarajevu proveo je dva mandata (2013–2021). Trenutno u Institutu ima izbor u zvanje naučnog savjetnika.
