Dok amaterske mirovne inicijative i poslovna pohlepa potiskuju međunarodno pravo, i izraelsko i palestinsko društvo tonu u najdublju traumu u svojoj savremenoj historiji
Ima događaja koji s vremenom blijede dok se sasvim ne izgube na horizontu, dok se drugi s godinama uvećavaju i poprimaju prijeteće dimenzije. Takav je slučaj sa sedmim oktobrom, zlosretnim datumom iz 2023. godine kada je nekoliko hiljada dobro organiziranih pripadnika Hamasovih milicija prodrlo na izraelsku teritoriju u Negevu, ubilo oko 1.200 ljudi, gotovo sve civili, te kidnapiralo još 251 osobu.
To nije bio samo detonator lanca ratova, najprije u Gazi, a potom u Libanu, Iranu i Jemenu koji i dalje traju uprkos sukcesivnim primirjima koja su bila više deklarativna nego stvarna. To je takođe na regiju sručilo strahovit geopolitički i društveni potres koji iznova oblikuje savezništva i međunarodne odnose, te žestoko pogađa izraelsko i palestinsko društvo, pa i šire, cjelokupnu međunarodnu zajednicu i njeno javno mnijenje.
Tri godine su prošle od tog napada i samo jedna od završetka Izraelskog rata visokog intenziteta protiv Gaze. Obje godišnjice, treća od napada u Negevu i prva od lažnog prekida vatre, dovoljne su da se procijeni dubina traume u svijesti kako Izraelaca, tako i Palestinaca, koji su udaljeniji i međusobno neprijateljski nastrojeniji nego ikada u svojoj historiji. Za Izrael je taj sedmi oktobar bio najveći pokolj Jevreja u jednom danu još od vremena hitlerizma. Za Palestince, to je bio početak još jedne Nakbe ili Katastrofe, koja je bila krvavija, bolnija i dublja od nasilnog protjerivanja 1948. godine s teritorija njihove historijske domovine, kada su postali narod parija na rubu genocida.
Ranjena je sama cionistička ideja o državi u kojoj proganjani Jevreji mogu pronaći sigurnost koju im je neprijateljski svijet često uskraćivao. No još više je ranjena, možda i nepovratno, palestinska nada u mogućnost da jednog dana imaju sopstvenu državu na dijelu svojih pradedovskih teritorija.
Malo je mjesta poput Bliskog istoka gdje je uništenje multilateralizma i njegovih institucija izazvalo tako smrtonosne i uznemirujuće posljedice. Relativna stabilnost regije u posljednjih 80 godina, a posebno mirovni procesi, prekidani ratovima koji su obično bili kraći i manje smrtonosni od sadašnjih, ne mogu se objasniti bez Ujedinjenih nacija, njihovih humanitarnih organizacija i napora evropske i američke diplomatije.
Lanac ratova koji je danas u toku direktno je povezan s prezirom prema međunarodnom pravu, uništenjem multilateralizma od strane Sjedinjenih Američkih Država i Izraela, te njegovim zamjenjivanjem amaterskom diplomatijom aktuelne Bijele kuće, s njenim autoritarnim i jednostranim organizacionim projektima koji udvostručuju strukture u odnosu na Ujedinjene nacije, a u svakom su slučaju više vođeni poslovnom pohlepom nego iskrenim mirovnim namjerama.
Takav je slučaj s Mirovnim odborom za Gazu kojim predsjeda Donald Trump, konstituiranim prije tačno godinu dana u Sharm el-Sheikhu, nakon jedinog znatnijeg dostignuća mirovnih nastojanja Bijele kuće, oslobađanja posljednjih talaca iz ruku Hamasa. Njegov Mirovni plan je obično mrtvo slovo na papiru, puka saopćenja bez ikakvih posljedica. Obećani su milionski iznosi, ali nijedna investicija nije realizovana. Niti je uspostavljena predviđena nova civilna vlast, niti međunarodne snage. Rekonstrukcija nije ni započela. Kao da je Bijela kuća zaboravila na Gazu i na skandalozne životne uslove kojima su izloženi stanovnici Gaze, bez dovoljnih zaliha, sanitarija, hrane ili minimalno dostojanstvenog smještaja, i s perspektivom pogoršanja kada padnu temperature i stignu zimski pljuskovi.
Ni izraelska vojska ne poštuje prekid vatre, nastavljajući s napadima koji su u godinu dana prouzročili više od 1.400 mrtvih. Sve se to dešava bez smetajućih svjedoka međunarodnog novinarstva, kojem Izrael i godinu dana kasnije i dalje zabranjuje ulazak u Pojas.
Koristeći taj vakuum, Hamas se nije razoružao i ponovo preuzima kontrolu nad stanovništvom, što je okolnost koja se poklapa s nastojanjima izraelske krajnje desnice da okupaciju učini trajnom, ponovo kolonizuje Pojas i protjera Palestince. Rezultat izbora 27. oktobra u Izraelu i međuizbora u Sjedinjenim Američkim Državama trećeg novembra mogao bi ponovo aktivirati i sadržajno ispuniti Mirovni odbor ili ga sahraniti zajedno s toliko drugih mirovnih ideja koje su pokleknule pred prevlašću nasilja kao organizacione sile u regiji.
Ako u obje zemlje pobijede oni koji vjeruju samo u silu i pohlepu kao pokretače svojih specifičnih mirovnih sporazuma, lančani ratovi s lažnim i beskorisnim primirjima nastavit će se još dugo vremena, možda se ustoličivši kao novi i opasni međunarodni odnosi karakteristični za 21. stoljeće.
IZVOR: El Pais
