Teorija „Velike zamjene“, koja se iz krugova krajnje desnice prelila u širi politički prostor, predstavlja opasnu mješavinu rasizma i antisemitizma s ozbiljnim društvenim posljedicama. Tekst podsjeća da je savremena Evropa izgrađena upravo zahvaljujući milionima migranata nakon Drugog svjetskog rata te da su migracije konstanta ljudske historije, a ne prijetnja
Jedan od najzabrinjavajućih fenomena ovih mračnih vremena jeste normalizacija rasizma. Ideja tzv. Velike zamjene, koju su prigrlili lideri krajnje desnice, ali i dio navodno umjerenije desnice, dodatno spaja rasizam s antisemitizmom. U izvornoj verziji ove sumanute teorije, koju politički lideri koriste bez ustručavanja i srama, Jevreji, konkretno George Soros, optužuju se za zavjeru s ciljem da Zapad “preplave” muslimanima i crncima kako bi zamijenili bijelo kršćansko stanovništvo.
Međutim, sama Evropa jeste priča o velikoj migraciji. Zapravo, historija čovječanstva može se čitati kao jedna golema migracija, započeta u Africi prije miliona godina i koja traje do danas. Gotovo u svim slučajevima ne radi se o ljudima koji dobrovoljno napuštaju svoje zemlje, nego o bićima koja bježe od siromaštva, nasilja i tiranije ili od svega toga istovremeno.
Tokom historije, mnoge migracije koje su oblikovale naš svijet bile su potaknute glađu ili progonom, kao što se dogodilo s milionima Evropljana koji su, počev od 1492. godine, naseljavali Amerike, istovremeno istrebljujući njihovo izvorno stanovništvo. Zanimljivo je da su upravo oni koji danas šire rasistički mit o Velikoj zamjeni često i branitelji tog osvajanja, tokom kojeg je nestalo oko 90 posto ljudi koji su naseljavali kontinent prije dolaska Evropljana.
No ne moramo se vraćati u rano moderno doba ili prahistoriju. Ekonomska i društvena obnova Zapadne Evrope nakon Drugog svjetskog rata ne može se razumjeti bez doprinosa miliona migranata, uključujući i mnoge Špance i Portugalce koji su putovali na sjever u potrazi za poslom ili životom daleko od fašističkih diktatura.
Milioni su pristizali i iz tadašnjih kolonija, iznova gradeći svoje živote u metropolama, kao što je bio slučaj s Alžircima, Tunižanima, Malijcima i Senegalcima u Francuskoj. Trideset slavnih godina, period snažnog ekonomskog rasta između 1945. i 1975. godine, e može se razumjeti bez imigrantskog rada, a u mnogim slučajevima ni bez njegove eksploatacije.
Jedna od najizuzetnijih priča književnosti 20. stoljeća odaje počast toj masovnoj migraciji. Nedavno je na nju podsjetio Kerwin Spire u svojoj knjizi “Monsieur Romain Gary. Alias Émile Ajar”. Romain Gary (1914–1980) bio je ruski Jevrej po imenu Roman Kacew koji je obnovio svoj život u Francuskoj i postao ne samo veliki pisac nego i spomenik francuske kulture. Avanturista, pripadnik Pokreta otpora, diplomata, suprug glumice Jean Seberg, te nagrađivani i izuzetno uspješni autor, Gary se umorio od vlastitog života i slave pa je odlučio izmisliti pseudonim — Émile Ajar.
Njegova prva knjiga, “Gros Câlin”, imala je umjeren uspjeh, ali je druga, “La vie devant soi/Život pred sobom”, postala ogroman hit, toliko da je 1975. godine osvojila nagradu Goncourt. Ta nagrada, najvažnija u francuskoj književnosti, koja garantira ogromnu prodaju knjige objavljene prethodne godine, ne može se dodijeliti istom autoru dva puta. No kako niko nije znao da je Gary zapravo Ajar, on je jedina osoba u historiji koja ju je osvojila dvaput.
Spire, koji je Garyjev život ispratio kroz niz romana, “Život pred sobom” sažima kao “lekciju humanizma”. Knjiga, duhovita, nježna i dirljiva, opisuje odnos između gospođe Rose, Jevrejke koja je preživjela Auschwitz i arapskog dječaka po imenu Momo. Radnja je smještena u Belleville, jednu od najmultikulturalnijih pariških četvrti. Kritičarka Marie-Louise Coudert opisala je roman kao “zavjet protiv rasizma”. Te godine, kada je roman nestajao s polica francuskih knjižara, podsjeća Spire, Jean-Marie Le Pen prvi put se kandidirao za predsjednika i u prvom krugu osvojio 0,75 posto glasova. Tada je bio tek marginalna figura, s porukom na koju gotovo niko nije obraćao pažnju.
Knjigu nikada nije prestalo da se prevodi i čita. Najnovija filmska adaptacija, pod naslovom “The Life Ahead”, premijerno je prikazana 2020. godine na Netflixu, sa Sophijom Loren u ulozi gospođe Rose (u prvom filmu iz 1977. glavnu ulogu tumačila je Simone Signoret). Ipak, ono što roman opisuje, obogaćujući suživot ljudi različitih kultura koji pokušavaju preživjeti u neprijateljskom svijetu, kao da je danas zaboravljeno.
Sedamdesetih godina prošlog stoljeća još se pamtila važnost migranata za evropski ekonomski procvat, kao i mjera u kojoj su obogatili njenu kulturu i društvo. Danas su krajnja desnica i jedan dio desnice odlučni da to zatrpaju planinom rasističkog smeća. A zaboravljena je i još jedna, još važnija lekcija, koju je Evropa, činilo se, naučila nakon nacizma: rasističke zablude, a teorija Velike zamjene nije ništa drugo, proizvode čudovišta mržnje i nasilja. Potpuna suprotnost onome što je Gary želio poručiti svojom veličanstvenom književnom obmanom.
IZVOR: El Pais
